Zapewnienie czytelności i opcji dostosowywania tekstu w E-bookach

Dostosowywanie tekstu w e-bookach to kluczowy aspekt dostępności, ale jego skuteczność zależy od wielu czynników – od sposobu przygotowania pliku, przez ograniczenia techniczne czytników, aż po dobre praktyki w projektowaniu treści. Wydawcy, programiści i twórcy e-booków powinni dążyć do tego, by książki cyfrowe były jak najbardziej elastyczne i dostosowane do indywidualnych potrzeb użytkowników.
Współczesne formaty, zwłaszcza EPUB, oferują funkcje takie jak regulacja rozmiaru czcionki, zmiana kolorów tła czy dobór kroju pisma. Jednak w praktyce użytkownicy nie zawsze mogą w pełni korzystać z tych udogodnień.
Dlaczego? Przeanalizujmy najważniejsze wyzwania i najlepsze praktyki w tym obszarze.

EPUB i reflow – elastyczność w teorii i praktyce

Format EPUB jest jednym z najpopularniejszych standardów publikacji cyfrowych, między innymi dlatego, że obsługuje tzw. reflow – mechanizm umożliwiający dostosowanie układu treści do różnych ekranów i preferencji użytkownika. W teorii oznacza to, że czytelnik może:
• zwiększyć lub zmniejszyć rozmiar czcionki bez utraty czytelności,
• dostosować kolory tła i tekstu do swoich potrzeb (np. tryb nocny),
• korzystać z różnych czcionek, w tym tych zaprojektowanych dla osób z dysleksją.
Jednak ta elastyczność nie zawsze działa idealnie. Ograniczenia wynikają zarówno z decyzji wydawców, jak i z różnic w obsłudze formatów przez poszczególne aplikacje i czytniki.

Bariery w dostosowywaniu treści

Chociaż EPUB oferuje zaawansowane opcje dostosowywania, niektóre decyzje edytorskie i technologiczne mogą znacząco ograniczać komfort użytkownika. Należą do nich między innymi:
1. Zbyt sztywne stylizacje CSS
EPUB wykorzystuje CSS do formatowania tekstu, co daje ogromne możliwości, ale też rodzi pewne problemy. Jednym z najczęstszych błędów jest ustawianie rozmiarów czcionek w pikselach zamiast w jednostkach elastycznych (np. em, rem). Powoduje to, że tekst nie skaluje się poprawnie, a użytkownik traci kontrolę nad jego wielkością.
Innym problemem jest stosowanie wymuszonych układów stron, takich jak kolumny czy bloki tekstu o stałej szerokości, które źle reagują na zmiany ustawień użytkownika. Tego typu rozwiązania mogą sprawić, że e-book staje się mniej funkcjonalny, zwłaszcza na małych ekranach.
2. Problemy z kompatybilnością czytników
Każda aplikacja do czytania e-booków inaczej interpretuje format EPUB. Na przykład:
• Kindle – oficjalnie obsługuje EPUB, ale konwertuje go do własnego formatu KFX, co może ograniczać niektóre funkcje.
• Apple Books – oferuje szerokie możliwości dostosowywania, ale nie wszystkie czcionki osadzone przez wydawcę są zawsze poprawnie wyświetlane.
• Adobe Digital Editions – mimo że to popularny wybór w bibliotekach cyfrowych, ma dość ograniczone możliwości personalizacji układu tekstu.
Niektóre czytniki nie obsługują osadzonych czcionek, co oznacza, że użytkownik nie zawsze może skorzystać ze zoptymalizowanych krojów pisma np. dla osób z dysleksją.
3. Problemy z treściami nietekstowymi
Infografiki, wykresy czy skany tekstu zapisane jako obrazy to kolejne wyzwanie. Elementy te nie skalują się wraz z tekstem i mogą stać się nieczytelne przy powiększaniu. Osoby korzystające z czytników ekranu, stykają się jeszcze z jednym problemem – brakiem alternatywnych opisów dla grafik. Uniemożliwia im to pełne zrozumienie treści.

Dobre praktyki w projektowaniu dostępnych E-booków

Aby e-booki były naprawdę funkcjonalne dla wszystkich użytkowników, zamieszczamy krótkie wskazówki, do których warto się stosować:
1. Używanie jednostek względnych (em, rem) zamiast pikseli – dzięki temu tekst skaluje się płynnie.
2. Unikanie nadmiernie sztywnych układów – według wytycznych dotyczących dostępności, należy pozwolić użytkownikowi na swobodną zmianę rozmiaru i układu tekstu.
3. Dodawanie opisów alternatywnych do grafik – zapewnia dostępność dla osób niewidomych i słabowidzących.
4. Oznaczanie każdego komponentu dokumentu (takich jak: tekst, nagłówki, listy, grafiki), co umożliwia ich prawidłowe odczytanie przez narzędzia wspierające.

5. Zadbanie o odpowiedni dobór barw i kontrastu – ich właściwe zestawienie zapewnia lepszą czytelność wszystkim użytkownikom, ale co ważne, również tym z zaburzeniami widzenia.
6. Poprawny spis treści (Table of Contents), co znacznie ułatwia nawigację dla osób z niepełnosprawnościami.
7. Stosowanie i zamieszczanie metadanych dostępności. Już na wstępie ułatwia użytkownikom ocenę, czy e-book jest dostosowany do ich potrzeb.
8. Wspieranie czcionek dostosowanych do różnych potrzeb – np. OpenDyslexic dla osób z dysleksją lub czytelnych krojów bezszeryfowych.
9. Testowanie e-booka na różnych czytnikach – pozwala upewnić się, że formatowanie działa poprawnie w różnych aplikacjach. Struktura pliku powinna umożliwiać logiczną nawigację za pomocą klawiatury lub dowolnych czytników ekranowych.

Warto raz jeszcze przypomnieć, że dostępność E-booków to nie tylko kwestia spełniania standardów czy wspierania osób z niepełnosprawnościami – to także realna korzyść dla całego rynku wydawniczego. Dobrze przygotowane, uporządkowane i dostępne pliki są łatwiejsze do przeszukiwania, lepiej współpracują z różnymi urządzeniami i aplikacjami, a także podnoszą ogólną jakość publikacji. To inwestycja, która zwiększa zasięg tytułu i otwiera go na szersze grono odbiorców – bez względu na ich potrzeby czy sposób czytania.
Monika Zarczuk
Artykuły powstały przy ścisłej współpracy firmy Have a Book i Fundacji „Trakt”. Po raz pierwszy zamieszczono je na blogu pod adresem:
https://blog.haveabook.eu/

Bibliografia:

https://bookmachine.org/2022/07/11/the-ultimate-guide-to-ebook-accessibility-how-to-design-and-build-accessible-ebooks/https://www.accessibletextbooksforall.org/stories/creating-accessible-epubhttps://www.ingramcontent.com/publishers-blog/fundamentals-of-ebook-accessibilityhttps://dostepnapolska.pl/artykul/dostepnosc-dla-osob-niewidomych-i-slabowidzacych:-jak-zapewnic-im-latwiejszy-dostep-do-tresci-internetowychhttp://www.niepelnosprawni.pl/ledge/x/1963444;jsessionid=FFBB1FE4AADA116F1FCA595362423552https://ef-ef.pl/2024/10/09/jak-dostosowac-e-booka-do-wspolczesnych-wymogow-dostepnosci/

Błąd: Nie znaleziono pliku licznika!Szukano w Link do folderu liczników

Dodano: 14-05-2025 16:33:35