Zbigniew Terpiłowski 
Działacz oświatowy 
Dyrektor Ośrodka Szkolenia i Rehabilitacji Niewidomych w Bydgoszczy 

Zamierzenia na przyszłość 
Zofia Krzemkowska 

Od 1 stycznia br. mgr Zbigniew Terpiłowski jest dyrektorem Ośrodka Szkolenia i Rehabilitacji PZN w Bydgoszczy. Rozmawiam z nim na temat sytuacji, jaką zastał po objęciu tej funkcji. 
– Wiele spraw budzi mój niepokój i będzie musiało się zmienić. Należy do nich niewystarczające wykorzystanie obiektu dla potrzeb niewidomych. Odbywają się tu imprezy o charakterze ogólnopolskim, ale w czasie między nimi obiekt stoi pusty. Ośrodek jest przeznaczony dla ponad 100 osób i jego pełne wykorzystanie będzie moją troską, bo przecież działalność szkoleniowo-rehabilitacyjna jest głównym celem jego istnienia. Zatrudniamy zbyt wielu pracowników administracyjnych. Są na pewno potrzebni dla funkcjonowania obiektu, ale tak rozbudowany zespół pracowniczy zwiększa koszty działania ośrodka. Będziemy częściowo na własnym rozrachunku, więc musimy się liczyć z wydawaniem każdej złotówki. Chodzi o to, by je wydawać mądrze i celowo. 

Zofia Krzemkowska – Jak Pan ocenia pracujący tu zespół? 
Zbigniew Terpiłowski – Na dobrą sprawę jeszcze go nie znam. Za krótko pracuję. Zamierzam spotykać się z małymi grupami pracowniczymi. Są to w większości ludzie nowo zatrudnieni, stykający się ze sprawami niewidomych po raz pierwszy. Aby mogli efektywniej pracować dla tej grupy inwalidów, muszą lepiej poznać nasze problemy. Będą mogli pozostać tylko ci, którzy zechcą i potrafią współpracować z niewidomymi. To kryterium oceny pracownika będzie dla mnie szczególnie ważne. Musi to być placówka służąca należycie niewidomym. Słyszałem, że w przeszłości nie zawsze tak było, że kursanci byli tu traktowani różnie. Zapewnimy w miarę możliwości dobre płace, ale musi być za nie praca rzetelna, wysokiej jakości, poparta znajomością spraw niewidomych. 

– Jaką bazą Pan dysponuje? 
– Jednorazowo możemy przyjąć do 100 osób. Pomieszczenia ośrodka są użytkowane 11 lat. Były już wielokrotnie remontowane, ale często zmieniający się kursanci nie zawsze je szanują. Obecnie remontowany jest budynek hotelowy, co jest przyczyną pewnych niedogodności dla tych, którzy teraz u nas przebywają. Musimy doprowadzić do porządku wypaczone okna, położyć w pokojach wykładzinę, zmienić część mebli, które uległy zniszczeniu, np. tapczany. Zgodnie z życzeniem wielu odwiedzających nas niewidomych, wyrażanym od lat, ułatwimy im poruszanie się po dużym obiekcie, wprowadzając m.in. brajlowskie napisy na drzwiach pomieszczeń mieszkalnych i sal wykładowych. 

– Jakie formy działalności Ośrodka będą najczęściej stosowane? 
– Nasza oferta jest różnorodna. Ośrodek będzie czynny przez cały rok, także w lecie. Organizujemy dwu- i czterotygodniowe turnusy specjalistyczne o charakterze rehabilitacyjnym. Dotąd odbyły się turnusy dla: cukrzyków, głuchoniewidomych, dzieci z porażeniem mózgowym, rehabilitacji poszpitalnej (o charakterze indywidualnym), rehabilitacji podstawowej dla nowo ociemniałych, geriatryczne, orientacji przestrzennej, nauki brajla, maszynopisania. Mogą być też organizowane inne, zgodnie z zapotrzebowaniem okręgów. Ze względu na powszechny brak pracy dla niewidomych, chcemy uczyć ich zawodów masażysty i telefonisty. Pragniemy też uczyć zagospodarowania nadmiaru wolnego czasu. Będziemy tę naukę maksymalnie indywidualizować, dostosowywać do potrzeb, możliwości i życzeń osób przyjeżdżających do nas. Zależy nam na jej efektach, aby wyjeżdżający zabierali ze sobą konkretne umiejętności praktyczne i wiadomości przydatne w dalszym życiu „po niewidomemu”. Zależy nam na tym, aby chcieli do Bydgoszczy przybyć powtórnie, znaleźli tu serdeczność i dobro. Większość przyjeżdżających do nas niewidomych to katolicy. Zadbaliśmy więc dla nich o opiekę duchową. Od 20 sierpnia 1990 r. na terenie ośrodka mieszka słabowidzący michalita ks. Piotr Wroński. Spełniły się więc życzenia wielu niewidomych, wyrażane także na łamach „Pochodni”. Teraz przebudowujemy pomieszczenie, które będzie stanowiło kaplicę. W pierwszej dekadzie kwietnia br., podczas ogólnopolskiego zjazdu duszpasterzy niewidomych, kaplica zostanie poświęcona przez ks. prymasa. Będzie to połączone z uroczystym nadaniem ośrodkowi imienia Józefa Buczkowskiego – jego wieloletniego zasłużonego dyrektora i współtwórcy. To też było powtarzanym od 11 lat życzeniem samych niewidomych. Cieszę się, że nadeszła wreszcie pora wykonania tego życzenia i że przypadło to właśnie mnie. Jesteśmy w posiadaniu nowoczesnej, dobrze wyposażonej sali gimnastycznej. Będziemy więc również usprawniać fizycznie niewidomych. Ponieważ większość przybywających do nas to mieszkańcy wsi i małych ośrodków, ułatwiamy im dostęp do placówek kulturalnych: teatru, filharmonii, opery, uczymy, jak z nich korzystać, urządzamy też wycieczki krajoznawcze. Pokazujemy dobrą działalność świetlic niewidomych. Chcemy dać ciekawe propozycje spędzania wolnego czasu, by nikomu się u nas nie nudziło, niezależnie od tego, w jakiej porze roku będzie przebywał w Bydgoszczy. 

– Jakie są terminy omawianych przez Pana Turnusów? 
– Nie można ich precyzyjnie określić, bo to zależy od zgłoszeń. 

– W jaki sposób czytelnicy mogą się zgłaszać na te turnusy? 
– Za pośrednictwem swoich okręgów w miejscach zamieszkania. One kierują zgłaszających się do ośrodka. Chcielibyśmy jednak, aby pracownicy okręgów nadsyłali maksymalnie wiele informacji o zgłaszających się kandydatach, by nie ograniczali się tylko do podania adresu zamieszkania i grupy inwalidzkiej. Chcemy też wiedzieć, kiedy nastąpiła utrata wzroku, czy zgłaszający się do nas ma dodatkowe schorzenia, czy uczestniczył poprzednio w turnusach rehabilitacyjnych. To usprawni nam pracę. Nie może być też tak, by na 24 wysłane przez nas zaproszenia przyjeżdżało tylko 5 osób. W wypadkach koniecznych można przyjeżdżać z przewodnikiem, a okręgi powinny ułatwić dojazd do ośrodka. 

– Dziękuję za rozmowę. Życzę realizacji wszystkich przedstawionych tu zamierzeń, a Panu – wiele satysfakcji z pracy w ośrodku. 
Pochodnia, kwiecień 1991 

Nowe czasy, stara świadomość 

Jak już wcześniej pisaliśmy, grudniowe posiedzenie prezydium Zarządu Głównego PZN odbyło się w Bydgoszczy. Z tej okazji przeprowadziliśmy krótką rozmowę z przewodniczącym zarządu bydgoskiego okręgu PZN – Zbigniewem Terpiłowskim. Pytania dotyczyły zagadnień najważniejszych dla naszej organizacji i na ich rozwiązaniach powinna się skoncentrować cała uwaga środowiska. Należy do nich bez wątpienia sprawa zatrudnienia. 

Redakcja – Jest Pan także dyrektorem Ośrodka Rehabilitacji i Szkolenia Niewidomych, ma Pan więc na co dzień do czynienia z ludźmi nowo ociemniałymi oraz innymi niewidomymi chcącymi pracować zawodowo. Jakie są Pana spostrzeżenia na ten temat?
Zbigniew Terpiłowski – Sądzę, że jedno z najbliższych zebrań Zarządu Głównego powinno być poświęcone perspektywom pracy dla niewidomej młodzieży kończącej szkołę i wchodzącej w dorosłe życie. To przecież nasi następcy. Ciągle powiększa się liczba młodych osób nie pracujących zawodowo. Prawie 30 ubiegłorocznych absolwentów ośrodka w Bydgoszczy (po szkole zawodowej) siedzi w domu i nie ma żadnej pracy. To ogromny stres dla człowieka, który uczył się, skończył szkołę i zdobył jakiś zawód. Kierunki kształcenia niewidomych nadal są tradycyjne – uczy się ich szczotkarstwa, dziewiarstwa, montażu metalowego. Nowe propozycje zawodowe pojawiają się sporadycznie. A tymczasem bezrobotni absolwenci szkół dla niewidomych, nie mając szans na zatrudnienie, nie mogą wypracować sobie renty. W naszym środowisku wiele się ostatnio mówi o podejmowaniu działalności gospodarczej na własny rachunek. Ma to rozwiązać problemy zatrudnienia niewidomych, zwłaszcza młodych. Ale powinien to być tylko jeden z kierunków działania, lecz nie jedyny. Myślę, że młodzi ludzie bez doświadczenia zawodowego, kapitału, często otoczeni w ośrodkach dla niewidomych nadmierną opieką, rzuceni potem na głęboką wodę nie poradzą sobie. Wśród ponad dwóch milionów bezrobotnych w kraju jest przecież wielu ludzi wykształconych, fachowców z doświadczeniem, którzy też nie mogą sobie poradzić z prowadzeniem tej działalności. Uważam, że za bardzo zapatrujemy się na zachodnie wzory. One są dobre, ale zbyt duży dystans dzieli nas jeszcze od krajów Europy Zachodniej. Tam łatwiej jest otworzyć własny biznes, bo inny jest rynek i system kredytowy. Moim zdaniem, jedynie zakłady pracy chronionej (spółki lub zakłady własne PZN) mogą dać niewidomym szansę na przepracowanie choćby tylko tych pięciu lat, wymaganych do nabycia prawa do renty. Może więc warto pieniądze na dotacje do różnego rodzaju sprzętu rehabilitacyjnego przeznaczyć na organizowanie szkoleń umożliwiających, zwłaszcza młodym, zmianę zawodu i próbować tworzyć małe, lokalne zakłady pracy (drobne usługi i produkcja)? Wielu młodych niewidomych jest obarczonych dodatkowym kalectwem. Do tej pory przyjmowały ich do pracy spółdzielnie, a dziś są również bezrobotni. Związek musi myśleć o rozwiązaniu problemu zatrudnienia ogółu inwalidów wzroku, a nie tylko grupy najbardziej uzdolnionych. Nie każdy będzie informatykiem.

– Jakie, Pana zdaniem, zmiany powinny nastąpić w PZN, aby organizacja ta mogła nadal odgrywać ważną rolę w życiu niewidomych w nowej sytuacji społeczno-ekonomicznej w Polsce?
– Przede wszystkim musi się zmienić świadomość terenowych działaczy PZN. W Polsce nie tylko jest już inny system polityczny, społeczny, ale i gospodarczy. Niestety, większość działaczy, nie chce tych zmian przyjąć do wiadomości i ciągle tkwi w minionych latach. Nadal myślą oni tylko o różnego rodzaju przywilejach i martwią się, czy uda się je utrzymać i pozyskać nowe. A przecież nie jest najważniejszą sprawą ulga w przejazdach na trasach międzynarodowych czy podróżach statkiem rzecznym lub promem. Wielu niewidomych ma dziś problem, jak przeżyć, zaspokajając elementarne potrzeby, kto i gdzie nauczy ich orientacji przestrzennej czy brajla. Tymi sprawami powinni się zajmować działacze i władze Związku. Ci, którzy krzyczą, że należą do czołówki reformatorów i popierają przemiany zachodzące w Polsce, są często najbardziej zasklepieni w poprzednim systemie. Nadal uważają, że niewidomym wszystko się należy, że cały świat powinien kręcić się wokół nas, jak to było przez 45 lat. Taka postawa roszczeniowa często jest barierą przy zatrudnianiu niewidomych wśród widzących – dłuższy urlop, krótszy czas pracy, jak to jest np. w przypadku masażystów. Niestety, pewne przywileje w dzisiejszej sytuacji społeczno-ekonomicznej kraju musimy stracić. W naszym środowisku nie zawsze jest właściwie ułożona hierarchia potrzeb. Upominamy się nieraz o rzeczy trzeciorzędne, a istotne sprawy umykają bokiem, bo nie ma już czasu, energii i siły, żeby o nich mówić i walczyć o nie. 

– Dziękujemy za wypowiedź. 
Pochodnia, luty 1992