Biuletyn Informacyjny Trakt

Miesięcznik Fundacji Polskich Niewidomych i Słabowidzących „Trakt”
Rok V
Nr 5(48)/09

Publikacja dofinansowana przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

REDAKTOR NACZELNY:  
Bogusław Witek
 
KOLEGIUM REDAKCYJNE: 
przewodniczący - Czesław Ślusarczyk  
członkowie - Katarzyna Link, Tadeusz Majewski, Hanna Pasterny, Karolina Perdek, Jacek
Zadrożny  
  
Adres Fundacji „Trakt" i redakcji „BIT” do korespondencji:  
ul. Krańcowa 23 m. 23, 02-493 Warszawa  
tel.: 0-22 576-18-79
www.trakt.org.pl  

Redaktor naczelny:
e-mail: bogdanwitek@poczta.md4.pl  
tel.: 0-693-467-622 

Spis treści:

1. W kilku słowach
2. Bogusław Witek - Lwica i lwiątko
3. Audiodeskrypcja dzieł sztuki
4. Lektury w DAISY - początek drogi
5. AMD - to może spotkać każdego!
6. Józef Szczurek - Ręce pełne dobra
7. Jerzy Jurecki - Program "Komputer dla Homera" a.D.  2009
8. Czysto, równo i po ludzku - rozmowa z Maciejem Kuchtą
9. Zofia Krzemkowska - Warto przeczytać - "Komunikacja alternatywna osób głuchoniewidomych"
10. ROZMAITOŚCI
1/ Listy od czytelników
	2/ Kącik bibliofila
	3/ Porady komputerowe
	4/ Z ostatniej chwili
11. Zasady prenumeraty

1. W kilku słowach

Pozdrawiamy Państwa serdecznie, ciepło i majowo! Zakończyliśmy w końcu wszelkie rozliczenia i rozrachunki ze starym rokiem jako instytucje i jako zwykli ludzie. Chciałoby się wierzyć, że ich rezultat był wyłącznie dodatni, wiemy jednak, że tak nie jest. Na przykład z batalii o dostęp do pfronowskich pieniędzy na realizację programów i działań na rzecz rehabilitacji osób niepełnosprawnych w bieżącym roku, nie wszystkie organizacje wyszły obronną ręką. Nam – jako Fundacji „Trakt” realizującej trzy projekty w tej dziedzinie – ta sztuka się udała. Donosimy o tym z satysfakcją, gdyż m.in. oznacza to zapowiedź ukazywania się  dalszych numerów „BIT-u”. Nie wszyscy jednak mieli to szczęście. Poległo wiele projektów, zmarnowało się sporo twórczego wysiłku ludzi, którzy chcieli coś zrobić dla innych i nawet mieli na to gotowe pomysły. Część organizacji pozarządowych będzie musiała zamknąć swe podwoje i zwolnić pracowników, część, w tym niektóre Okręgi Polskiego Związku Niewidomych, będzie przeżywać poważne problemy finansowe. Na działalność o wątpliwej jakości merytorycznej z pewnością nie warto trwonić publicznych środków, ale nie 
zawsze powodem musi być słabe uzasadnienie składanych wniosków o 
dofinansowanie. Niekiedy decydować mogą błędy formalne: inne rozumienie 
tego, co autor druku formularza miał w danym punkcie na myśli, nieprecyzyjne rozróżnienie pojęć (takich jak -  cel zadania i rezultaty zadania), niewłaściwa pieczątka postawiona w nieodpowiednim miejscu itp. Rodzi się pytanie, czy tak ważną działalność, jaką jest rehabilitacja i pomoc osobom niepełnosprawnym, powinno się finansować w oparciu o konkursy ofert? Czy to jest kierunek myślenia świadczący o chęci godzenia potrzeb tych osób z interesem podatnika i zasobnością jego portfela? Warto się nad tym zastanowić i o tym podyskutować, także na naszych łamach, jest to jednak temat zbyt poważny i szeroki, aby jego omówienie opierało się na jednostkowej wypowiedzi. Potrzeba do tego różnych opinii osób zaangażowanych w ten problem, oceniających go z różnych punktów widzenia. Chcielibyśmy też przygotować Państwa do przyjęcia tych rozważań, nie obciążając od razu trudną tematyką, nie pasującą do majowego nastroju, toteż proszę o potraktowanie powyższego wywodu jako wstępu do tego, o czym będziemy rozmawiać i pisać z pewnością w niejednym, kolejnym numerze.
	W bieżącym, natomiast, proponuję Państwu na początek bajkę. Będzie to wszakże bajka, której bohaterowie istnieją i żyją naprawdę, a przez to jest ona bardziej niepokojąca. Nie posiada też zakończenia ani morału, gdyż dopisze je kiedyś życie. 
	Dopasowując się do ciepłej, majowej aury, poświęcamy większą część bieżącego wydania ludziom i książkom, o których będziemy pisać ciepło i z uznaniem. Wanda Szuman jest jedną z postaci, której nazwisko powinniśmy przechowywać w pamięci jako wzór bezinteresownego poświęcenia w służbie ludziom potrzebującym pomocy. Osoby takie jak pani Wanda, zwykle żyją długo i pozostają aktywne do późnej starości właśnie po to, żeby nie zabrakło ich na tej ziemi. Bez nich ludzkość byłaby tylko gromadą stworzeń goniących za sukcesem i zaspokajaniem podstawowych potrzeb. W artykule „Ręce pełne dobra” poznają Państwo historię życia i działalności tej wspaniałej kobiety.
	W kwietniowym numerze prezentowaliśmy wywiad z panią Marią Rozworą – tyflopedagogiem i wieloletnią dyrektor Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Dzieci Niewidomych we Wrocławiu. Rozmawialiśmy o szkolnictwie specjalnym. Tym razem zaprezentujemy wypowiedź pochodzącą z „drugiej strony”, czyli absolwenta tegoż ośrodka w rozmowie pt. „Czysto, równo i po ludzku”.
	Oferujemy też Państwu kontynuację tematów rozpoczętych w poprzednim miesiącu. Zaczęliśmy oswajać Czytelników z terminem, jaki coraz częściej będzie towarzyszył publikacjom książek dla niewidomych w wersji dźwiękowej, czyli z tzw. formatem „DAISY”. Czekając na kolejne odcinki wprowadzające nas w to nieco techniczne zagadnienie, proponujemy zapoznać się z inicjatywą i ofertą Fundacji „KLUCZ”, wydającej książki dla niewidomych i słabowidzących. Przedłużeniem książkowego wątku będzie tekst Zofii Krzemkowskiej poświęcony „Komunikacji alternatywnej osób głuchoniewidomych” – pozycji na rynku wydawniczym, która powinna zainteresować nie tylko tyflopedagogów. 
W ramach tematów kontynuowanych prosimy też o zwrócenie uwagi na list i komentarz redakcyjny dotyczący przypadku pani Jolanty Kramarz i jej psa przewodnika (pisaliśmy o nim w kwietniowym numerze). Porusza on dalsze, nie omawiane wcześniej kwestie prawne wynikające ze zmian w obowiązujących przepisach na temat uprawnień niewidomych i ich psów. 
	Na koniec pragnę polecić jeszcze następujące artykuły. Pierwszy dotyczy ciekawego zagadnienia, jakim jest percepcja dzieł sztuki przez osoby niewidome. Czy jest to w ogóle możliwe? W przypadku rzeźb – teoretycznie tak, jeśli pozwalają na to ich rozmiary, a jeśli chodzi o malarstwo czy grafikę? Okazuje się, że również, o ile osoba niewidoma dysponuje właściwie i fachowo zredagowanym opisem. Szczegóły znajdą Państwo w materiale zatytułowanym „Audiodeskrypcja dzieł sztuki”. Drugi tekst dotyczy zmian wprowadzonych do tegorocznej edycji programu „Komputer dla Homera”. Warto się z nimi zapoznać, ponieważ w czasie, gdy bieżący numer „BIT-u” został oddany do druku, ogłoszony został termin składania wniosków o dofinansowanie w ramach tegorocznej edycji. Będą one przyjmowane w wojewódzkich oddziałach PFRON do 4 czerwca br. 
Wielu z Państwa może, a nawet powinien zainteresować tekst mówiący o AMD, czyli schorzeniu, nazywanym u nas – „starczym zwyrodnieniem plamki żółtej”. Ta groźna choroba dotykająca głównie osoby w zaawansowanym wieku, o objawach zbliżonych do barwnikowego zwyrodnienia siatkówki, jeszcze niedawno uważana była za nieuleczalną. Najnowsze badania naukowe a także próby z nowymi preparatami przywracają nadzieję wielu pacjentom.
Życzymy miłej i przyjemnej lektury! 

powrót do spisu treści

2. Bogusław Witek – Lwica i lwiątko

Niekiedy odkrywamy w ludziach pewien rodzaj drapieżności, która budzi w nas niepokój, a nawet napawa lękiem. Każdy z nas może się rozwijać, mimo iż podlegamy fizycznym i intelektualnym ograniczeniom matki natury, która nie wszystkie swoje dzieci traktuje z równą czułością. W efekcie końcowym, „człowiek” – nie zawsze brzmi dumnie, ale zawsze zasługuje na choćby minimum szacunku. Pogarda wobec innych nie sprawia, że stajemy się lepsi, rzucanie oskarżeń nie wybiela naszych przewinień – tu nie działa zasada kontrastu. A któż chciałby znaleźć się, nawet przypadkiem w strumieniu pomyj, nieważne, w czyją stronę kierowanych? Takie niebezpieczne osoby obchodzi się zwykle szerokim łukiem, jak groźne drapieżniki ze świata zwierząt – poza zasięg ich jadu, kłów i pazurów. 
Nie należę w tym do wyjątków, a jednak narażam się i pewnie ściągam na siebie kłopoty, opowiadając tę przypowieść wziętą z życia, pomimo zmienionych imion bohaterów (co i tak niewiele pomoże). Coś mnie do tego korciło i to od dawna. Może sprawiły to godziny cierpliwego słuchania podczas nie jednego i nie dwóch spotkań, które dawały mi zawsze wiele do myślenia, czas, za który należy wystawić komuś rachunek? Może to jest moja druga, niemiła, ciemna strona charakteru, przez którą ciągle komuś podpadam? „Dokładam” ludziom, nie mówiąc im tego wprost, lecz zza bezpiecznej osłony, jaką daje papier i pismo. Judasz udający przyjaciela, skrytobójca wypuszczający zatrutą strzałę!
Nie można też nikomu dawać recepty na szczęście, każdy bowiem powinien wypracować sobie własną, dla siebie. Przyjmując z kolei poziom samodzielności, jako kryterium stopnia  zrehabilitowania, nie zapominajmy, że człowiek niesamodzielny też może czuć się szczęśliwy, gdy ma do tego swoje powody! Z oceny samodzielności człowieka niewidomego nie powinna zatem wynikać krytyka, a gdyby nawet tak było, dla nikogo i tak nie będzie ona zobowiązująca, nie zmieni przyjętej przez niego filozofii życia.
	Za górami, za lasami albo całkiem blisko, żyła sobie pani Barbara, kobieta silna, bezkompromisowa, o wybuchowym temperamencie, typ osoby, o której w „Karierze Nikodema Dyzmy” Dołęga-Mostowicz pisał, że „chwyta życie jedną ręką, a drugą wali je po pysku!”. Gdy pewnego razu, a było to jakieś ćwierć wieku temu, przyszła na świat jej młodsza córka i okazało się, że dziecko nie będzie widzieć, pani Barbara przeistoczyła się w lwicę. Odtąd groźna mama dumnie torowała sobie i dziecku ścieżkę w dżungli życia, a za nią ufnie kroczyło jej niewidome lwiątko. Pan lew ciężko pracuje, zajmując się utrzymaniem rodziny, lwica strzeże córki, bacząc, by nie stała się jej żadna krzywda. Zawsze gotowa rzucić się do gardła i powalić każdego, kto mógłby stanąć na drodze jej dziecku lub chciał mu w jakikolwiek sposób zaszkodzić. To konkretny, jasno określony układ, w którym nie może się nic nagłego przydarzyć, żadna nieprzewidziana okoliczność i w którym nie ma litości dla wrogów! Niebezpieczeństwo zostanie zwietrzone, przeszkody zmiecione, przeciwnicy zagryzieni, jeśli nie dosłownie, to przynajmniej słownie, ale i tak dotkliwie i skutecznie. W domu nie ma też miejsca na pluralizm światopoglądowy – tutaj panuje siła w jedności, mówienie jednym głosem, ugruntowanych i sprawdzonych opinii, np. takich, że uprawianie chińskiej gimnastyki tai-chi przywracającej harmonię ciała i duszy, w rzeczywistości prowadzi do poważnych powikłań zdrowotnych, podobnie jak masaż stóp i inne terapie naturalne! Joga – to religijna sekta, której należy się wystrzegać jak ognia! Każdy o tym wszystkim wie, jeśli ma tylko odrobinę oleju w głowie!
	Krysia – niewidome lwiątko, jest spokojna, nieco wyciszona, ma dłonie, które nigdy nie wykonały żadnej fizycznej pracy, nie obierały kartofli, nie nosiły siatek z zakupami ani nawet gitary, na której Krysia grywa od czasu do czasu. Robi wrażenie osoby delikatnej, kruchej i wrażliwej, ale jaka jest naprawdę, trudno odkryć, gdyż niełatwo nawiązać z nią dłuższą rozmowę. Przeszkodą jest mama, pełniąca rolę jej stałego rzecznika i straży przybocznej, opowiadająca chętnie, nieprzerwanie i z pasją historie z życia lwiątka, najczęściej te sytuacje, w których mama sprawiła się jako śpiesząca na ratunek, atakująca lwica. „Kiedyś stanęłam w drzwiach klasy i co widzę? Słabowidzące dzieci adorują panią nauczycielkę i ona zajmuje się tylko nimi, podczas gdy pozostałe, te niewidome (wśród nich moja Krysia), gdzieś po kątach kołyszą się w odruchu sierocym! Jak ja wtedy ryknęłam: Czy pani nie widzi, co tu się dzieje?!”. Historie, którym nie ma końca, a które można by opatrzyć wspólnym tytułem: „Przypadki Krysi w szkole specjalnej”; ukazują obraz szkoły dla niewidomych dzieci, jako połączenie obozu koncentracyjnego z domem wariatów, a dyrekcję, nauczycieli i wychowawców jako nieodpowiedzialną zgraję, którą powinno się w całości wysłać na zieloną trawkę lub oddać pod sąd. To niesłychane, że udało się Krysi w ogóle przeżyć ten okres, na szczęście niespokojna, czujna lwica zawsze była w pobliżu, gotowa do błyskawicznej interwencji.
	Krysia ukończyła masowe liceum ogólnokształcące w klasie z rozszerzonym programem nauczania języka francuskiego. Świat jest rzeczywiście mały, ponieważ okazało się, że jej wychowawczynią była moja koleżanka ze szkolnej ławy. 
„Oczywiście, że pamiętam Krysię” – wspomina, zapytana o to przy okazji jakiegoś spotkania. – „Grzeczna, miła uczennica, nie sprawiała kłopotów. Była jednak bardzo niesamodzielna w poruszaniu się po szkole. Gdy kończyła się lekcja i trzeba było przejść do innego gabinetu, Krysia po prostu stawała przy swojej ławce i czekała bez słowa, aż ktoś ją weźmie pod łokieć i poprowadzi. Zawsze taki ktoś się w końcu znajdywał, ale dla mnie to zachowanie było jakieś dziwne... Na początku Krysia miała dobry kontakt z rówieśnikami, jak to zwykle bywa między nastolatkami – zwierzenia, sekrety. Ale gdy koleżanki zorientowały się, że ze wszystkiego opowiada się mamie, odsunęły się od niej. To była klasa integracyjna i oprócz Krysi mieliśmy jeszcze uczennicę widzącą, ale poruszającą się na wózku. Myślałam, że dziewczyny będą się wzajemnie wspierały, lecz  jakoś wyraźnie nie przepadały za sobą. Niestety, sądzę, że miała w tym swój udział mama Krysi. „Bo wie pani – mawiała - ci wózkowcy chcieliby, żeby wszystko było załatwiane tylko pod ich potrzeby!”. Pamiętam tę jadowitą pogardę, z jaką cedziła słowo: „wózkowcy”. 
	Krysia udziela się na konkursach i przeglądach artystycznych, studenckich oraz tych organizowanych specjalnie dla osób niepełnosprawnych. Można ją było zobaczyć w programie Anny Dymnej. Śpiewa, akompaniując sobie na gitarze, zdobywa nagrody i wyróżnienia. Jednak inni uczestnicy tych imprez nie trzymają za nią kciuków, nie kibicują, życząc „połamania gryfu”, nie zapraszają wieczorami do wspólnego śpiewania. Jedna z częstych uczestniczek tych przeglądów twierdzi, że zna wiele osób z naszego środowiska, które na wieść o tym, że Krysia ma brać udział w imprezie, same z niej rezygnują. Pytam o przyczyny tego „bojkotu”. Czy chodzi o lęk przed konkurencją? Nic z tych rzeczy. To prawda, że gdy większość wokalistów korzysta z gotowych podkładów w mp3, naturalne brzmienie gitary jest zawsze ciepło przyjmowane, ale Krysia nie prezentuje żadnych fajerwerków technicznych ani oryginalnych interpretacji. Spokojne ballady, prosty akompaniament. Poprawnie i miło dla ucha, ale bez wywoływania kompleksów u konkurentów. Problemem jest, jak zawsze, mama – lwica, nie z powodu respektu, jaki może budzić swą władczą, asertywną postawą, ale przez sposób, w jaki przedstawia swoje lwiątko na tle grupy, kreując je na postać wybitną, genialnie uzdolnioną, której nikt nie dorasta do pięt! Krysia według mamy jest klasą dla siebie, reszta, to motłoch i beztalencia, zwierzyna na pożarcie! Król puszczy ma wokół siebie dużo wolnej przestrzeni.
„W macierzystym kole PZN chyba nie lubią Krysi, pewnie zazdroszczą jej sukcesów” – zaczyna rozmowę pan lew, lecz mama – lwica znów przejmuje inicjatywę: „Byłam tam kiedyś zapłacić składki za Krysię, i proszę sobie wyobrazić, że w jej karcie nawet nie mieli naszego aktualnego adresu, choć mieszkamy tu przecież nie od wczoraj! To doprawdy niepojęte, ile razy można podawać te dane, żeby ktoś je wreszcie zapisał tam, gdzie należy?!”.
W tym momencie przypomniało mi się, jak kiedyś byłem w biurze Okręgu po jakieś dokumenty. Dyżur pełnił zarząd innego koła terenowego i mimowolnie podsłuchałem, jak wzburzone koleżanki komentowały niedawną scysję pomiędzy nimi a mamą dziewczyny będącej członkiem ich koła: „Pamiętacie jak podsumowała nas i naszą pracę? Że jedyne, co tu robimy, to organizujemy spotkania i wycieczki dla nierobów! Jak ona mogła nam powiedzieć coś takiego!”.
Wtedy ujawniłem się i powiedziałem, że chyba wiem, o kim mówią. „Słyszałyśmy, że Krysia ładnie śpiewa i gra na gitarze, fajnie byłoby pozyskać ją na nasze spotkania, ale zupełnie nie mamy pomysłu jak to zrobić, żeby choć raz przyszła tu sama!” – skwitowały panie z zarządu, kierując tę opinię już do mnie. Opowiadam to zdarzenie Krysi i jej mamie, jako tę samą sytuację widzianą z przeciwnej strony. „Ja miałabym chodzić do związku, osobiście płacić składki tylko dlatego, że nie akceptują tam mojej mamy?!” – Krysia oburza się. Mama mówi dalej: „Ale ja tylko wygarnęłam tym babom prosto w oczy, że mają bałagan w papierach i że powinno się je wszystkie zwolnić!”.
„Ale zarządy kół pracują społecznie” – wtrącam nieśmiało. 
Pani Barbara niezrażona kontynuuje przerwany wątek: „...łącznie z dyrektorem i prezesem tego całego ich Okręgu! Zresztą, PZN to dla nas i tak temat zamknięty, Krysia świetnie daje sobie radę bez jego wsparcia!”.  Padają liczne nazwiska z kręgu osób niewidomych i słabowidzących, działaczy i zwykłych członków, niektóre należące do ludzi, których znam i szanuję. Boję się do tego przyznać, żeby nie zostać postawionym w tym samym szeregu. Dla pani Barbary, wszyscy oni to - prawdę powiedziawszy - durnie, ignoranci i aferzyści, jedna banda! Najwyraźniej nie przepada za naszym środowiskiem, a może zanadto kojarzy jej się ono z niepełnosprawnością Krysi, przypadłością, której nigdy nie zaakceptowała i której nienawidzi jako rażącej niesprawiedliwości losu, jaka dotknęła jej dziecko? Czuję, że atmosfera staje się gęsta i za chwilę będzie ją można kroić nożem. Siedzę grzecznie z rękami na kolanach i boję się poruszyć – lwy są rozdrażnione, lepiej mieć się na baczności! Jestem zmęczony i zdruzgotany kolejną, nieudaną próbą dotarcia do Krysi, ale już sam nie wiem, do czego mi to w ogóle potrzebne, jaką prawdę chciałbym przekazać tej rodzinie, żyjącej w absolutnej harmonii? Krysia skończyła kulturoznawstwo i studiuje drugi fakultet, filologię polską. Mówi, że będzie pisała pracę na temat bajkoterapii dzieci niepełnosprawnych. Jest w tym coś znaczącego, gdyż sama żyje w świecie niezbyt realnym, w baśni o dobrym, niewinnym lwiątku, którego strzeże mądra mama – lwica. Świat jest wielki i pełen niebezpieczeństw czających się w mroku, ale przy mamie, za którą podąża lekko i ufnie, nic złego nie może się przytrafić! Jest na swój sposób szczęśliwa, choć pozbawiona przyjaciół, chłopaka, męża, zwykłych kontaktów z rówieśnikami. Ich brak rekompensowany jest obecnością matki dającej poczucie pełnego bezpieczeństwa. Czy to jest jeden ze sposobów na rehabilitację? Cóż, może równie dobry jak inne, uważane za lepsze? Na jak długo, tego nikt nie wie, na razie mama – lwica wydaje się być w doskonałej formie.

powrót do spisu treści

3. Audiodeskrypcja dzieł sztuki

Bez sztuki nasze życie pozbawione jest wymiaru duchowego. Dlatego powinna ona być  dostępna również dla osób niewidomych. Przebywanie w takich miejscach, jak teatr, kino, galeria jest czymś magicznym, pozwala się zastanowić nad sobą, nad życiem. Ktoś chce iść do kina, ktoś do teatru, muzeum czy galerii. Każdy ma inne potrzeby. Dotyczy to zarówno osób niewidzących, jak i widzących. Niewidomi mogą "zobaczyć” dzieło sztuki dzięki audiodeskrypcji, czyli opisowi osoby widzącej.
 Audiodeskrypcja zapewnia osobom niewidzącym odbiór wizualnej twórczości artystycznej. Polega na opisywaniu przez lektora tego, co dzieje się np. w filmie lub spektaklu teatralnym między dialogami bohaterów, ale także na opisywaniu zabytków czy dzieł sztuki.
Dzięki temu osoby niewidome i niedowidzące mają pełniejszy kontakt ze sztuką. W Europie Zachodniej ta technika jest znana i stosowana od kilkudziesięciu lat, w Polsce pierwsze poważniejsze próby z audiodeskrypcją podjęte zostały zaledwie trzy lata temu w Białymstoku, gdy miejscowe kino "Pokój" zaczęło organizować seanse filmowe z audiodeskrypcją. Potem miała miejsce pierwsza próba ze spektaklem teatralnym w Białostockim Teatrze Lalek, a także prezentacje filmów z audiodeskrypcją w innych miastach (m.in. na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni). Wersję z audiodeskrypcją ma też płyta DVD z filmem "Katyń" Andrzeja Wajdy. 
 	W pierwszych dniach marca z inicjatywy Fundacji Audiodeskrypcja, w Galerii „Arsenał” w Białymstoku odbyły się dwudniowe warsztaty tworzenia audiodeskrypcji dzieł sztuki. Galeria zorganizowała je razem z Wyższą Szkołą Administracji Publicznej. Zajęcia były bezpłatne, a prowadzili je założyciele wspomnianej fundacji, białostoczanie: Tomasz Strzymiński i Barbara Szymańska, osoby niewidome. Według nich, to pierwsze takie szkolenie w kraju. Kilkunastu studentów kulturoznawstwa i socjologii uczyło się ogólnych zasad audiodeskrypcji, tego, jak "pokazać” obraz, rzeźbę i fotografię osobie niewidomej. Przygotowywali opisy pierwszych eksponatów z wystawy prac Marka Kijewskiego, która została otwarta w Galerii „Arsenał” w drugiej połowie marca. Na początku uczestnicy zajęć mieli problem z odróżnieniem opisywania dzieł sztuki od ich interpretacji, która nie powinna mieć miejsca przy audiodeskrypcji. Każde dzieło jest inne. Główna zasada to zacząć od ogółu i przejść do szczegółu. Najtrudniejsze jest znalezienie granicy między obiektywizmem a subiektywizmem, a przecież nie można osobie niewidomej narzucić własnej interpretacji dzieła sztuki. Właśnie dlatego ważna jest przy tworzeniu audiodeskrypcji praca zespołowa.
 Zdaniem Barbary Szymańskiej, audiodeskrypcja jest nauką "czystego patrzenia" na dzieło sztuki, wyłapywania szczegółów i ich selekcji. Sztuka jak religia, pozwala prowadzić niewidomym życie duchowe. 
	Organizatorzy szkolenia są zadowoleni, że zgłosiły się osoby nieprzypadkowe, z dużym zaangażowaniem do pracy. Dzięki temu cała ekspozycja prac Kijewskiego została opisana na potrzeby niewidomych. Ponadto uczestnicy szkolenia podpisali zobowiązanie do udziału w przygotowaniu audiodeskrypcji trzech kolejnych wystaw w Galerii „Arsenał”.
Na świecie stosowane są różne metody przekazywania audiodeskrypcji dzieł sztuki. Opis "na żywo" jest jedną z nich. Przydaje się także dla osób widzących, które nie mają większej wiedzy o wystawie. Dzięki opisowi mogą dowiedzieć się więcej, np. o obrazie, poznać jego symbolikę. Inna metoda, to nagranie audiodeskrypcji i wykorzystanie jej poprzez zestawy słuchawkowe. Na świecie możliwe jest ściąganie takich plików z Internetu, np. ze stron muzeów. 
	- Mam nadzieję, że w Białymstoku również inne galerie i muzea będą dostępne dla osób z dysfunkcją wzroku - mówi Tomasz Strzymiński. - Myślę, że skorzystają na tym również osoby w pełni zdrowe, które poprzez opis dzieł, będą mogły głębiej wejść w świat sztuki.

oprac. Bo-tek na podstawie materiału nadesłanego przez Tomasza Strzymińskiego z Fundacji Audiodeskrypcja z Białegostoku

powrót do spisu treści

4. Lektury w DAISY – początek drogi

Materiał nadesłany przez Fundację „KLUCZ”

Powoli staje się tradycją, że pod koniec roku Fundacja „Klucz” przekazuje do bibliotek obsługujących osoby niewidome i słabowidzące książki multimedialne w standardzie DAISY. W zeszłym roku była to współczesna beletrystyka polska. Tym razem nasz wysiłek włożyliśmy w wydanie lektur szkolnych. 
W rezultacie około 100 bibliotek w całym kraju otrzymało od nas komplety sześciu płyt CD z piętnastoma utworami (wraz z programem do odtwarzania książek DAISY). Osiem z nich to książki wydane przez naszą Fundację w ramach projektu „Wyrównywanie szans w edukacji dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo”.  Środki na jego realizację pozyskaliśmy z Oddziału Mazowieckiego Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Fundacji Polsat. Swój udział mieli również wszyscy nasi darczyńcy, którzy w roku 2008 przekazali Fundacji „Klucz” 1% podatku.
Dołożyliśmy wszelkich starań, aby wydane przez nas książki – bądź co bądź arcydzieła literatury polskiej i światowej – miały zarówno wysoki poziom artystyczny, jak i bardzo dobrą jakość nagrania. Czytanie książek powierzyliśmy znakomitym aktorom, doświadczonym w pracy lektorskiej, a realizację zleciliśmy studiu nagrań specjalizującemu się w audiobookach, w którym pracują ludzie od kilkudziesięciu lat tworzący książki dla osób niewidomych i słabowidzących.
Do naszych ośmiu tytułów dołączyliśmy siedem pozycji nagranych przez Fundację Nowoczesna Polska. Było to możliwe dzięki podpisaniu z Nowoczesną Polską porozumienia o współpracy w zakresie wydawania książek w standardzie DAISY, zakładającego wieloletnie współdziałanie w celu wydania w DAISY wszystkich lektur szkolnych. Zakładamy, że będzie to około 150 utworów.
Razem z książkami rozesłaliśmy do bibliotek ankiety skierowane do bibliotekarzy obsługujących osoby niepełnosprawne wzrokowo oraz ankiety dla czytelników korzystających z książek multimedialnych. Będziemy ogromnie wdzięczni za ich wypełnienie. Istnieje też możliwość skorzystania z elektronicznej wersji ankiety, którą zamieściliśmy na naszej stronie internetowej pod adresem www.klucz.org.pl/ankiety.php (podaliśmy tam również tryb postępowania w celu wypełnienia oraz odesłania ankiety).
Bardzo liczymy także na uwagi i sugestie czytelników naszych książek oraz osób związanych ze środowiskiem, dotyczące naszych projektów i ogólnie działalności Fundacji „Klucz”. Korespondencję prosimy kierować na adres fundacja@klucz.org.pl. Jesteśmy przekonani, że analiza wyników ankiet oraz Państwa opinii i propozycji wydawniczych pozwoli nam na jak najlepsze działanie, czyli trafny dobór kolejnych książek do wydania w bieżącym roku i następnych latach, doborową obsadę lektorów oraz efektywny sposób dystrybuowania książek.
Oprócz ankiet do naszej przesyłki książek multimedialnych dołączyliśmy ulotki, zawierające informacje o projekcie „Wyrównywanie szans w edukacji dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo”.
Mamy nadzieję, że po wydane przez nas książki chętnie będą sięgać zarówno młodzi, jak i dorośli czytelnicy.
Życzymy Państwu przyjemnej lektury.
Fundacja „Klucz”

Książki wydane przez Fundację „Klucz” w 2008 roku w ramach projektu „Wyrównywanie szans w edukacji dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo”:
Aleksander Fredro - „Zemsta”, czyta Jacek Kiss
Johann Wolfgang von Goethe - „Cierpienia młodego Wertera”, czyta: Jacek Rozenek
Molier - „Świętoszek”, czyta: Henryk Pijanowski
William Shakespeare - „Hamlet”, czyta: Leszek Teleszyński
William Shakespeare - „Romeo i Julia”, czyta: Jacek Rozenek
Juliusz Słowacki - „Balladyna”, czyta: Elżbieta Kijowska
Gabriela Zapolska - „Moralność pani Dulskiej”, czyta: Elżbieta Kijowska
Stefan Żeromski - „Przedwiośnie”, czyta: Leszek Teleszyński

Książki nagrane przez Fundację Nowoczesna Polska, zamieszczone na płytach Fundacji „Klucz”:
Artur Oppman - „Legendy warszawskie” (wybór), czytają: Katarzyna Maciąg, Iwo Vedral, Marcin Cecko
Henryk Sienkiewicz - „Janko Muzykant”, czyta: Leszek Żurek
Henryk Sienkiewicz - „Latarnik”, czyta: Jakub Wieczorek
Juliusz Słowacki - wybór wierszy, czytają: Agnieszka Podsiadlik, Weronika Lewandowska
Maria Konopnicka - „Nasza szkapa”, czyta: Kamila Salwerowicz
Stefan Żeromski - „Doktor Piotr”, czyta: Jacek Rozenek
Stefan Żeromski - „Siłaczka”, czyta: Karolina Porcari

powrót do spisu treści

5. AMD – to może spotkać każdego!

Po barwnikowym zwyrodnieniu siatkówki, czas na przybliżenie Czytelnikom kolejnej choroby oczu o podobnych objawach. Materiał zostanie przedstawiony w dwóch częściach, kolejna  ukaże się w czerwcowym numerze.

Co to jest AMD?

„Age-related Macula Degeneration”, to po angielsku znaczy: „Zależna od wieku, degeneracja plamki żółtej”, choroba oczu nazywana u nas „starczym zwyrodnieniem plamki żółtej” – najważniejszej części siatkówki oka, odpowiadającej za prawidłowe widzenie. Schorzenie to jest przyczyną ciężkiego, centralnego uszkodzenia wzroku u osób starszych, wiąże się  z czynnikami genetycznymi i środowiskowymi.
AMD dotkniętych jest 11 mln ludzi na świecie i najczęściej występuje u osób ok. 60-tego roku życia. Ilość zachorowań wzrasta wraz z wiekiem. Wśród osób 75-letnich i starszych średnio zaawansowana forma występuje u 30 proc., a zaawansowana u 7 procent badanych. Rosnąca populacja ludzi starszych powoduje wzrost ilości osób, które zapadają na AMD. Dlatego prowadzone są obecnie intensywne badania nad tą chorobą i metodami jej zwalczania. Szanse, tak jak we wszystkich chorobach dziedzicznych, upatruje się w rozwoju genetyki. W wypadku jednak AMD na rozwój choroby mają wpływ także określone czynniki ryzyka, o których mowa będzie poniżej.
Klinicznie AMD dzieli się na 2 grupy: 
 Suchą  –  80 proc.
 Mokrą  – 20 proc. 
Ciężkie uszkodzenie wzroku jest częściej związane z formą mokrą. W tej postaci charakterystyczne jest tworzenie nieprawidłowych naczyń krwionośnych, które narastają w poprzek środkowej części siatkówki zwanej plamką żółtą. Te naczynia przesączają płyn i w konsekwencji powodują bliznowacenie tkanki, zniszczenie widzenia centralnego w ciągu 2 miesięcy do 3 lat. Widzenie centralne jest niezbędne do czytania, prowadzenia samochodu, rozpoznawania twarzy. Nie ma niezawodnej terapii dla formy suchej i tylko 5 procent pacjentów z podtypem mokrym jest kandydatem do laserowej fotokoagulacji.

Czynniki ryzyka

AMD jest schorzeniem związanym z czynnikami ryzyka takimi jak: palenie papierosów, dieta uboga w glutaminę, poziom cholesterolu, ekspozycja na słońce. Badania genetyczne są trudne ze względu na późny okres rozpoczęcia schorzenia. Badania potwierdzają częstsze występowanie choroby u osób z rodzin dotkniętych tą chorobą. W 1998 r. wykryto zmutowany gen ABCR wywołujący chorobę Stargardta, która jest wczesną formą degeneracji plamki i ma podobne objawy do AMD i charakteryzuje się wczesnym wystąpieniem centralnego uszkodzenia widzenia, postępującą obustronną atrofią plamki i neuroepithelium, tj. występowaniem pomarańczowo-żółtych plamek wokół plamki. Wniosek stąd, że zależnie od typu mutacji, gen ABCR może powodować AMD lub chorobę Stargardta. Dzięki znalezieniu tego genu, będzie można łatwiej ocenić wpływ czynników środowiskowych na pacjentów z uszkodzonym genem, a w przyszłości wyselekcjonowanie tego rodzaju pacjentów przed wystąpieniem u nich objawów choroby, umożliwi unikanie przez nich czynników ryzyka. 
	
Terapie, rokowania w leczeniu

Pacjenci z genetyczną mutacją powodującą AMD są w przyszłości kandydatami do terapii genowej. Z wczesnych laboratoryjnych badań wynika, że genowa terapia będzie miała duże znaczenie dla tej choroby. To pozwoli sięgnąć do jądra komórki siatkówki i skorygować mutację. Badacze pracują również nad transplantacją komórek siatkówki i nad terapią środkami farmakologicznymi.
W ostatnim czasie, także w Polsce, rozpoczęto przeprowadzanie tzw. fotodynamicznej terapii laserowej. W niektórych przypadkach może być skuteczną metodą leczenia zwyrodnienia plamki żółtej. Pacjentom podaje się dożylnie pochłaniający światło związek zwany fotouczulaczem (Visudyne), a następnie wiązka promieniowania laserowego małej mocy jest kierowana na wrastające w siatkówkę nowe naczynia krwionośne. Pod wpływem promieniowania laserowego fotouczulacz wytwarza wolne rodniki, które niszczą nieprawidłowe naczynia, prawie nie uszkadzając sąsiednich rejonów siatkówki.
Metoda jest o wiele skuteczniejsza od dotychczasowego, zwykłego zabiegu laserowania. Jej wadą jest bardzo wysoki koszt (ok. 6-7 tys. zł za jednorazowy zabieg, który należy powtarzać co kwartał). Poza tym tylko wąska grupa pacjentów z AMD może być poddana tego typu terapii. Trzeba też wspomnieć o występujących skutkach ubocznych. Terapia ta jest jednak jakąś szansą dla osób, którym grozi całkowita ślepota w wyniku degeneracji plamki żółtej.

Uwaga! Ostrożnie z lekami! 

Niejednokrotnie lekarze podają pacjentom z wysiękową postacią AMD lek Avastin (bewacizumab), nie informując ich, że nie został on stworzony do leczenia tej jednostki chorobowej ani o tym, że jest coraz więcej przypadków zapalenia oka po iniekcji tego preparatu. Odnotowane nawet przypadki całkowitej utraty wzroku po jego zastosowaniu.
W świetle powyższych faktów, niepokojący jest komunikat, który ukazał się na stronie internetowej Narodowego Funduszu Zdrowia, z którego wynika, że NFZ zgodnie z decyzją podjętą przez Minister Zdrowia Ewę Kopacz w dniu 24 listopada 2008 r. oficjalnie zamierza przyzwolić na stosowanie w wysiękowej postaci AMD leku Avastin  niezarejestrowanego w okulistyce.
Avastin - w przeciwieństwie do zarejestrowanych w leczeniu AMD preparatów (Macugen i Lucentis) -  nie został stworzony w celu podawania do super delikatnej gałki ocznej, tylko dożylnie w leczeniu onkologicznym raka okrężnicy i odbytnicy. Podawanie go pacjentom chorym na AMD to działanie, którego nieprzewidywalne skutki ponoszą właśnie oni.

Substancja regenerująca siatkówkę

Odkrycie substancji stymulujących komórki Müllera do podziałów, a w konsekwencji do regeneracji siatkówki, przynosi nową nadzieję na terapię takich schorzeń, jak zwyrodnienie plamki żółtej czy retinopatia barwnikowa, często prowadzących do całkowitej ślepoty.
        O swoim odkryciu naukowcy z Schepens Eye Research Institute donoszą na łamach Investigative Ophthalmology and Visual Science (IOVS). Udało im się zidentyfikować substancje, które pobudzają tzw. komórki Müllera do intensywnych podziałów. Co więcej, doświadczalnie wykazali, że proliferujące komórki mają także zdolność do migracji i osiedlania się w miejscach ewentualnych uszkodzeń, przyczyniając się do regeneracji zniszczonej tkanki. Komórki Müllera zaobserwowano już stosunkowo dawno, początkowo jednak przypisywano im wyłącznie funkcję ochronną. Nie było jednak wiadomo, jak skłonić te z reguły „uśpione” komórki do aktywności.
        Zbawiennym związkiem okazał się kwas glutaminowy oraz jego pochodna - kwas aminoadypinowy (ang. aminoadipate). Obie substancje przeszły bardzo pomyślne testy na myszach. Na uwagę zasługuje fakt, że w przypadku komórek stymulowanych kwasem aminoadypinowym były one zdolne do migracji do różnych miejsc w siatkówce oraz różnicowania się (przybierania formy – przyp. red.) w odpowiednie typy komórek.
        Szczególnie godne podkreślenia w terapii takich chorób jak zwyrodnienie plamki żółtej czy retinopatia barwnikowa jest to, że stymulowane komórki wstrzyknięte pod siatkówkę potrafią różnicować się w wyspecjalizowane komórki fotoreceptorowe. To właśnie ich utrata jest odpowiedzialna za ślepotę, ich odtworzenie zatem mogłoby przywrócić pacjentom wzrok.
        Naturalnie badania takie od zastosowań klinicznych dzieli jeszcze długa droga. Pierwszym krokiem będzie sprawdzenie możliwości regeneracji uszkodzonych tkanek i przywrócenia wzroku na zwierzęcych modelach wspomnianych wyżej chorób. Prawdopodobnie do stymulacji komórek posłuży kwas aminoadypinowy, uznany za bezpieczniejszy niż glutaminian. Odkrycie to przynosi nadzieję na stosunkowo prostą terapię, być może nawet z użyciem własnych komórek pacjenta - można by je po prostu pobudzić do regeneracji uszkodzonych tkanek w oku chorego. Wyeliminowałoby to również konieczność przeszczepiania siatkówki lub komórek od dawcy, co jest zawsze związane z większym ryzykiem. 

źródło: retina AMD forum

Za miesiąc przedstawimy państwu stanowisko NFZ na temat refundacji w Polsce kosztów leczenia rewelacyjnym, jak wynika z zachodnich statystyk – preparatem o nazwie Lucentis w zastrzykach. Zapoznamy też Państwa z materiałami z konferencji popularno-naukowej, jaka ostatnio odbyła się we Wrocławiu na temat AMD  (na której był obecny przedstawiciel naszej redakcji), a także pokażemy prosty test pozwalający na wczesną diagnozę tej choroby.

powrót do spisu treści

6. Józef Szczurek – Ręce pełne dobra 

Historia ruchu niewidomych w Polsce byłaby o wiele uboższa, gdyby zabrakło w niej pionierskiej i ofiarnej pracy pani Wandy Szuman - wybitnego pedagoga i organizatorki różnych form działalności mających na celu polepszenie i wzbogacenie życia ludzi niepełnosprawnych. Jej szlachetne serce zawsze było otwarte na cierpienie i wszelkie niedole bliźnich i temu  pozostawała wierna przez całe swe długie życie. O jej służbie głośno było nie tylko w Polsce, ale i w kilku innych krajach, zwłaszcza po II wojnie światowej. W działaniach wybitnej torunianki najwięcej miejsca zajmowali niewidomi, niesłyszący i sieroty. W bieżącym roku upływa 15 lat od śmierci Wandy Szuman, konieczne więc wydaje się przypomnienie jej życia wypełnionego oddaniem i miłością do ludzi najbardziej potrzebujących zrozumienia i pomocy. 

Serce dla bliźnich 
Urodziła się w Toruniu 3 kwietnia 1890 roku. Była córką Eugenii z Gumbertów i znanego podówczas lekarza i działacza społecznego - Leona Szumana. Jego imieniem władze grodu Kopernika nazwały jedną z ulic miasta. Z rodzinnego domu wyniosła żarliwy patriotyzm i pasję działania na rzecz bliźnich. 
 Do szkół średnich uczęszczała w Krakowie i Lwowie, a studia pedagogiczne ukończyła w Warszawie, interesując się szczególnie problematyką wychowania sierot. W tym kierunku prowadziła intensywne badania. Propagowała wychowanie w rodzinie, jako najbardziej pożądaną formę opieki nad sierotami. W czasie studiów wyjeżdżała na liczne staże zagraniczne, w celu zapoznania się z warunkami życia i nauki w zakładach opiekuńczych dla sierot. Najlepsze doświadczenia przenosiła do analogicznych ośrodków w Polsce. 
 	Od najwcześniejszych lat pasją Wandy Szuman było nauczanie - dzieci i dorosłych, kształtowanie ludzkich charakterów, ukazywanie najbardziej wartościowych i uczciwych sposobów na życie. Jeszcze przed pierwszą wojną światową, jako młoda dziewczyna, zaangażowała się w pracę pedagogiczną. Uczestniczyła w tajnym nauczaniu historii i języka polskiego dzieci robotników w zaborze pruskim. W latach 1914-1918 najwięcej czasu poświęcała pracy w Komitecie Niesienia Pomocy Ofiarom Wojny w Królestwie Polskim. 
 W okresie międzywojennym współtworzyła w Toruniu Polski Czerwony Krzyż oraz przewodniczyła Komisji Szkolnej. Inicjowała i organizowała różne formy kształcenia kadr pedagogicznych dla ochronek, żłobków i przedszkoli. W 1933 roku przyjęła funkcję dyrektora w Katolickim Seminarium dla Wychowawczyń Przedszkoli w Poznaniu i na tym stanowisku pracowała przez sześć lat. 
W czasie II wojny światowej Wanda Szuman bardzo aktywnie włącza się do działalności patriotycznej i charytatywnej, głównie na terenie Wielkopolski i Pomorza. Z Torunia została wysiedlona już na początku niemieckiej okupacji. Podejmuje pracę w Polskim Komitecie Opiekuńczym, zajmując się pomocą dla rodzin więźniów oraz dla osób wysiedlonych ze stolicy po powstaniu warszawskim. 
 	Po zakończeniu wojny wróciła do Torunia z przymusowego wysiedlenia i rozpoczęła pracę w Liceum dla Wychowawczyń Przedszkoli, które powstało z jej inicjatywy i w Pogotowiu Opiekuńczym. Wprowadzała do polskiej pedagogiki nowe metody i kierunki wychowawcze. W 1952 roku przeszła na emeryturę, ale nie przerwała pracy naukowej i badawczej. Jak już wcześniej wspomniałem, zajmowała się dziećmi niewidomymi, niesłyszącymi i niesprawnymi ruchowo. Tę działalność mogła teraz zwielokrotnić. 
 
„Trzeba jej pomóc” 
W latach siedemdziesiątych upowszechniła nowatorską wówczas metodę rehabilitacji osób niepełnosprawnych poprzez sztukę. Jej zdaniem, podstawowym głodem niepełnosprawnych  jest głód twórczości. Drugim - potrzeba akceptacji i ciepła. To wystarczy, aby dalej się rozwijali. Dzięki jej zabiegom, prace malarskie, rzeźbiarskie, hafciarskie trafiały na międzynarodowe wystawy i zajmowały tam ważne miejsca. Do współpracy z niepełnosprawnymi twórcami pozyskała między innymi  wybitnego rzeźbiarza - Andrzeja Wojciechowskiego, a zaczęło się to następująco: podeszła do niego Wanda Szuman i powiedziała: - Słyszałam, że jest pan plastykiem? - Trudno zaprzeczyć – odpowiedział. Wyjęła z torebki kartkę z jakimś słodkim, dziewczęcym rysuneczkiem i powiedziała, że ma genialną artystkę. Jest ona jednak sparaliżowana i trzeba jej pomóc. Zgodził się, nie przeczuwając, co z tego wyniknie. A wynikło to, że w archiwum Pracowni Rozwijania Twórczości Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika znajduje się ponad siedemdziesiąt tysięcy prac siedmiuset autorów - dorobek ponad 35 lat pracy profesora Andrzeja Wojciechowskiego i jego współpracowników z osobami niepełnosprawnymi.
„Wanda Szuman miała niespotykaną charyzmę - wspomina Andrzej Wojciechowski - gdy chwyciła cię za guzik, to już byłeś złowiony”. Tak było w jego przypadku. Pomagała także wielu niewidomym artystom, między innymi rzeźbiarzom: Andrzejowi Rusockiemu z Ciechocinka, Antoniemu Dobrowolskiemu z Poznania, słabowidzącej malarce Elżbiecie Szews z Bydgoszczy. Pisała o nich w czasopismach, również dla czytelników widzących. Kto by na przykład pamiętał dziś o niewidomej poetce i rzeźbiarce z Opola - Józefie Budzyn - Nowakowej, gdyby zabrakło publikacji pani Wandy w „Pochodni” z przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, choć jej oryginalne rzeźby nadal zajmują poczesne miejsce w muzeum wyrobów artystycznych ludzi niepełnosprawnych znajdującym się w Luksemburgu. 
 
Idea nadrzędna 
Nie poprzestawała na publicystyce prasowej. Wanda Szuman jest autorką pracy zatytułowanej: „O dostępności rysunku dla niewidomych dzieci”, wydanej w 1967 roku przez Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych w Warszawie. Prawdopodobnie jest to pierwsza książka w Polsce poświęcona tej sprawie. Nie trzeba chyba dowodzić, jak dużym cieszyła się powodzeniem i to nie tylko w naszym kraju. Omówione są w niej takie zagadnienia, jak: historia i problemy uczenia niewidomych dzieci rysunku wyczuwalnego dotykiem, początki systematycznych badań nad rysunkiem plastycznym, tematy rysunków dziecięcych, rysunki w tabliczce brajlowskiej, wrażenia wzrokowe a rysunek plastyczny. W słowie wstępnym do książki, autorka pisze: 
„W toku doświadczeń uczyłam się prawie stale od samych dzieci. Podkreślam, że nie ja dowiodłam dzieciom niewidomym dostępności dla nich rysunku, gdyż one same przy pierwszym naszym spotkaniu pokazały mi, że potrafią na papierze odtwarzać linią brajlowską rozpoznawalne kształty, indywidualne, często śmiałe. Dojrzałe podchodzenie dzieci do nowych dla nich zagadnień, rzucało co raz to inne światło na opracowywane tematy. Nie zamierzam opracowywać tu wskazówek dla nauczycieli czy wychowawców szkół dla niewidomych. Chcę tylko udowodnić, że za pomocą rysunku wypukłego można wzbogacić życie umysłowe jak i uczuciowe dzieci niewidomych oraz dzieci ze szczątkami wzroku w ośrodkach dla niewidomych. Jeśli ta książka sprawi, że coraz więcej dzieci próbować będzie odzwierciedlenia rzeczywistości rysunkiem wyczuwalnym przez dotyk, spełni ona swój cel”. 
W pracy znajduje się sporo fotografii rysunków wykonanych przez niewidome dzieci. Niektóre, jak na przykład: okręt na morzu, leśny pejzaż, drzewa na zboczu góry - zadziwiają artystyczną formą i dojrzałością ujęcia. Odnosi się nieodparte wrażenie, że książka podporządkowana jest głównej idei Wandy Szuman, która całą swą działalnością pragnie nas przekonać, że niewidomi i słabowidzący mogą i powinni tworzyć dzieła artystyczne, że jest to dla nich najwspanialsza rehabilitacja i dlatego należy im tę działalność wszelkimi sposobami udostępniać, że jest to najlepszy sposób włączania się ich w twórczy dorobek całego społeczeństwa. 
 
Wzór dla młodych 
 Problemy niewidomych były pani Wandzie bardzo bliskie, poświęcała im chyba najwięcej uwagi i troski. Była członkiem honorowym PZN i bardzo czynną działaczką Związku. W artykule zamieszczonym w „Pochodni” z lutego 1994 r., mieszkanka Torunia - pani Irena Hajncel pisze: 
 „W 1967 roku wstąpiłam do Polskiego Związku Niewidomych. Krótko potem otrzymałam zaproszenie na rozmowę do domu Pani Wandy. Miała taki miły zwyczaj zapraszania do swego mieszkania nowoprzyjętych młodych niewidomych z naszego koła PZN. Na progu mieszkania przy ul. Szumana 2 spotkałam drobną, starszą panią, niezwykle serdeczną i pogodną. Zostałam zaproszona do pokoju, który był wypełniony pracami wychowanków - rzeźbami, obrazami, grafikami młodych ludzi posiadających różne rodzaje niepełnosprawności. 
 Rozmawiałyśmy o przyczynie utraty wzroku, mojej rodzinie i o tym, jak sobie radzę na co dzień w pracach domowych. Pani Wanda dużo pytała o moich synów. Namawiała, abym podjęła pracę w spółdzielni inwalidów, uczyła się brajla i pracowała społecznie w PZN. Wyposażyła mnie w broszurki mówiące o życiu i pracy niewidomych. 
Z okazji 90. rocznicy urodzin, w 1980 roku, Prezydium Zarządu głównego PZN przesłało Wandzie Szuman list gratulacyjny, w którym czytamy: „Całe życie poświęciła ofiarnej pracy społecznej, niesieniu pomocy ludziom, którzy jej najbardziej potrzebowali. Inwalidzi, wśród nich i niewidomi, wysoko cenią jej ofiarność i bezinteresowność. Życie Pani Wandy Szuman, pełne nieustannej troski o innych ludzi, stawiamy za wzór młodym pokoleniom działaczy”. Okolicznościowe pismo osobiście wręczył Jubilatce ówczesny Sekretarz Generalny PZN - mgr Józef Mendruń, a dodajmy, że w uroczystościach związanych z dziewięćdziesiątą, a później z setną rocznicą urodzin Pani Wandy, brały udział liczne delegacje różnych stowarzyszeń, szkół, instytucji naukowych, władz wojewódzkich i miejskich. Za swą rozległą pracę społeczną Jubilatka otrzymała wiele odznaczeń, a wśród nich: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, papieski medal - „Pro Ecclesia et Pontifice”, Order Uśmiechu od dzieci i oczywiście - Złotą Honorową Odznakę PZN. 
 
Szacunek i uznanie 
W lutym 1992 Rada Miasta Torunia nadała jej tytuł honorowego obywatela miasta. Imię Wandy Szuman nosi kilka toruńskich placówek pedagogicznych - Zespół Szkół nr 16, Przedszkole Miejskie nr 1, VII Liceum Ogólnokształcące, a także organizacje społeczne (Katolickie Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych Diecezji Toruńskiej oraz Stowarzyszenie Rodziców i Przyjaciół Dzieci Niewidomych i Słabowidzących. 
Tak bogatego życia, jakie wiodła Wanda Szuman, nie da się opisać w jednej skromnej publikacji prasowej, dlatego chciałbym odesłać Czytelników, którzy pragnęliby lepiej poznać tę piękną postać, do książki: „Wanda Szuman - Historia jednego życia”, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, rok 1997 oraz do książki autorstwa Agnieszki Wałęgi: „Życie i działalność Wandy Szuman”, wydanej w Toruniu w 2005 roku. Byłoby dobrze, gdyby któraś z tych pozycji w jakieś formie udostępniona została niewidomym.
 
Ostatnia droga 
Wanda Szuman zmarła 1 grudnia 1994 roku. Pogrzeb odbył się pięć dni później. Żegnały ją setki ludzi, którzy zaznali jej dobroci i miłości. Omawiając dokonania jej życia, biskup diecezji toruńskiej podkreślił, iż Zakład Terapii i Rozwoju Twórczości Osób Niepełnosprawnych Fundacji Brata Alberta, działający w Toruniu, to jedno z wielu dzieł i spełnienie marzeń jej życia. Prezydent miasta Torunia swą pożegnalną mowę zakończył słowami: „W naszej pamięci pozostanie zawsze drobna postać, pogodny uśmiech i kruche ręce, które mieściły w sobie tak bardzo wiele dobra”.

powrót do spisu treści

7. Jerzy Jurecki – Program „Komputer dla Homera” a.D. 2009

Dla wielu osób z niepełnosprawnością wzroku możliwość korzystania ze sprzętu komputerowego jest szansą na normalniejsze życie. Codzienność stwarza bariery w dostępie do informacji, wiedzy, dóbr kultury, natomiast taki sprzęt, specjalistyczne oprogramowanie, staje się oknem na świat. Niestety zakup często niezwykle drogich urządzeń elektronicznych jest nieosiągalny  przy ubogiej kieszeni osoby niepełnosprawnej. 
Dużą pomocą w tej sytuacji jest program „Komputer dla Homera” Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Z treści programu
Głównym celem tego programu jest pomoc finansowa osobom niewidomym, niedowidzącym oraz osobom głuchoniewidomym przy zakupie nowoczesnego, podstawowego oraz specjalistycznego sprzętu komputerowego i elektronicznego wraz z odpowiednim oprzyrządowaniem i oprogramowaniem umożliwiającym tym osobom m.in.: zatrudnienie i samodzielną pracę w różnych dziedzinach, naukę oraz zgłębianie specjalistycznej wiedzy, oraz zdobycie umiejętności pozwalających na usamodzielnienie się. Ponadto założeniem twórców programu było również propagowanie prawa tej grupy osób do pracy, nauki oraz swobodnego komunikowania się. Dzięki temu programowi można mówić o dążeniu do wyrównywania szans w życiu zawodowym i społecznym. 
Wszelkie sprawy związane z postępowaniem proceduralnym - weryfikacją formalną składanych wniosków, obsługą procesu rozpatrywania i realizacji wniosków zajmują się poszczególne Odziały PFRON.  Adresy oddziałów można znaleźć na stronie internetowej Funduszu ( www.pfron.org.pl ) w zakładce PFRON/ODZIAŁY FUNDUSZU.
Adresatami programu „Komputer dla Homera” są: 
a/ osoby pełnoletnie w wieku aktywności zawodowej, posiadające ważne orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z dysfunkcją narządu wzroku, 
b/ dzieci i młodzież do lat 18, posiadające ważne orzeczenie 
o niepełnosprawności, z powodu dysfunkcji narządu wzroku. 

Co można kupić?
W ramach programu udzielane jest dofinansowanie przy zakupie następującego sprzętu:
a/ podstawowego sprzętu komputerowego,
b/ specjalistycznego sprzętu komputerowego, elektronicznego i oprogramowania,
c/ specjalistycznych elektronicznych urządzeń brajlowskich,
d/ urządzeń lektorskich.
Ponadto finansowane są również szkolenia komputerowe w zakresie podstawowej obsługi nabytego w ramach programu sprzętu i oprogramowania.

Zmiany w programie
Już w 2008 roku PFRON zmienił m.in. wysokości dofinansowania sprzętu podstawowego, który teraz jest dofinansowany na poziomie 90proc. wartości zakupu (w latach poprzednich – 95proc.). 
W tym roku do programu zostały wprowadzone kolejne zmiany. Oto najważniejsze z nich:
1.	Zmieniona została wartości WN (wielokrotności najniższego wynagrodzenia), na podstawie którego oblicza się wartość maksymalnego dofinansowania dla poszczególnych rodzajów sprzętu, oprogramowania i urządzeń,
2.	Likwidacji uległo kryterium dochodowe, które utrudniało w ubiegłych latach uczestnictwo w programie. Jedynym wskaźnikiem ograniczającym jest dochód na członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym, przekraczający czterokrotność najniższego wynagrodzenia, przy którym finansowanie odbywa się na poziomie 25proc.,
3.	Wprowadzono obowiązek rejestracji w urzędzie pracy co najmniej 6 miesięcy przed datą złożenia wniosku o dofinansowanie,
4.	Zaostrzono kryterium ubiegania się o specjalistyczne elektroniczne urządzenia brajlowskie/urządzenia lektorskie. Taka możliwość istnieje, jednak nie wcześniej niż po upływie 6 lat, licząc od końca roku, w którym udzielono ze środków PFRON pomocy na ten sam cel,
5.	Dodano obowiązek przedłożenia zaświadczenia od lekarza okulisty określającego tzw. visus  lub zwężenia pola widzenia, jeżeli z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika, iż wnioskodawca posiada dysfunkcję narządu wzroku uprawniającą do uczestnictwa w programie,
6.	Wprowadzono brak możliwości ubiegania się w ramach programu o podstawowy sprzęt elektroniczny np. telefony komórkowe,
7.	Kolejną zmianą jest brak możliwości ubiegania się o wcześniejsze uczestnictwo w programie z powodu konieczności rozbudowy/modernizacji posiadanego sprzętu. 
Termin naboru wniosków został podany na stronie internetowej Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych – www.pfron.org.pl  Można je składać do 4 czerwca 2009 r.

powrót do spisu treści

8. Czysto, równo i po ludzku!

Rozmowa z Maciejem Kuchtą – absolwentem szkoły podstawowej i liceum zawodowego dla niewidomych we Wrocławiu

Maciek ma 34 lata i od ponad 20 lat jest osobą całkowicie niewidomą. Trudno jest od razu to spostrzec, gdyż porusza się energicznym krokiem i sprawia wrażenie człowieka wyjątkowo dobrze zrehabilitowanego. Po rozmowie z panią Marią Rozworą, ciekaw jestem opinii na temat szkolnictwa specjalnego pochodzącej z przeciwnej strony, tj. z ust byłego ucznia.

B.W. - Na czym polegają Twoje kłopoty ze wzrokiem?

M.K. - Urodziłem się jako wcześniak i w inkubatorze nastąpiło porażenie tlenowe siatkówki w obu oczach, jednak w dzieciństwie jeszcze widziałem, nawet grywałem w piłkę z kolegami, jeździłem na rowerze. W czytaniu pomagałem sobie lupą, ale ogólnie radziłem sobie zupełnie nieźle...

B.W. - Retinopatia wcześniacza jest schorzeniem, któremu nie można zapobiec, natomiast, dzięki postępowi techniki medycznej, można je leczyć pod warunkiem wczesnego wykrycia. Spotkałem wielu młodych ludzi, którzy stracili wzrok wskutek tlenu podawanego w inkubatorze.

M.K. - Na szczęście nowoczesne inkubatory posiadają lepszą kontrolę dozowania tlenu i coraz rzadziej dochodzi do ślepoty wywołanej hiperwentylacją tlenową.

B.W. - A jak doszło u Ciebie do całkowitej utraty wzroku?

M.K. - Prawdopodobnie wskutek nagłego wysiłku fizycznego. Jako 9 – letni chłopak skoczyłem „na główkę” do basenu, nastąpił wylew i rozwarstwienie siatkówki. Przeszedłem  operację w klinice we Wrocławiu i jeszcze przez trzy lata widziałem, jednak coraz słabiej. Obecnie mam tylko niewielkie poczucie światła.

B.W. - Wróćmy do szkoły! Czy od razu była to szkoła specjalna dla dzieci niewidomych?

M.K. - Tak się składa, że mam też problemy ze słuchem. Noszę aparaty słuchowe i ogólnie uważam się za dobrze zrehabilitowanego, ale gdy rozpoczynałem naukę, jeszcze nie znano „klas integracyjnych”. Myślę, że po zerówce i pierwszej klasie nauczyciele wspólnie z moimi rodzicami zdecydowali, że przy jednoczesnym niedomaganiu wzroku i słuchu mogę sobie nie dać rady w szkole masowej. Tak trafiłem do szkoły z internatem przy ul. Kasztanowej we Wrocławiu. 

 B.W. - Jak wyglądała organizacja nauki w szkole?

M.K. – Klasy liczyły od 6 do 10 uczniów, co miało tę dobrą stronę, że nauczyciel miał czas na to, by podczas lekcji popracować indywidualnie z każdym uczniem.

B.W. - A nawet, w razie potrzeby, zróżnicować poziom? 
 
M.K – Tak, i moim zdaniem, jest to atut szkoły specjalnej. W szkole masowej, gdzie klasy mają po trzydzieścioro i więcej uczniów, indywidualna praca z uczniem jest mało realna.
Minusem małej klasy jest niestety to, że bardzo trudno jest w niej ściągać!

B.W. - Jak niewidomy uczeń ściąga?

M.K. - Oj, różne to były sposoby, w zależności od nauczyciela!

B.W. - Ale przecież nauczyciel musiał to widzieć?

M.K. - Owszem, i niektórzy bardziej zwracali na to uwagę, inni mniej.

B.W. - Czy postawa tych drugich wynikała ze stereotypowego przekonania, że ogólny poziom wiedzy niewidomych uczniów nie ma zbyt wielkiego znaczenia, skoro ich późniejsze możliwości zawodowe są dość ograniczone? 

M.K. - Nie ująłbym tego w taki sposób. Myślę, że po prostu jedni byli bardziej wymagający, a inni mniej, jak to zwykle w szkole bywa, i to niezależnie od przedmiotu. Nie mógłbym też powiedzieć, że jacyś nauczyciele traktowali swą pracę jako luksusowe, „lekkie” zajęcie, do którego nie trzeba się zbytnio przykładać. Słyszałem wiele różnych opinii o szkołach specjalnych dla niewidomych, w tym wiele niekorzystnych, ale ja mogę powiedzieć tylko tyle, że w mojej czułem się bardzo dobrze i sporo jej zawdzięczam.

B.W. - Straciłeś całkowicie wzrok, jako nastolatek, możesz więc oceniać lata nauki szkolnej zarówno z punktu widzenia ucznia słabowidzącego, jak i niewidomego. Czy zaobserwowałeś jakąś różnicę, np. w sposobie traktowania, faworyzowaniu przez nauczycieli uczniów słabowidzących kosztem całkowicie niewidomych?

M.K. - Osobiście niczego takiego nie doświadczyłem, różnica dotyczyła raczej czegoś innego: można było zauważyć, że nauczyciele poświęcali więcej uwagi tym uczniom, którzy chcieli się uczyć, natomiast „odpuszczali” tym, którzy z różnych powodów nie chcieli lub nie byli w stanie opanować materiału. Do szkoły specjalnej trafiają dzieci o bardzo różnym poziomie intelektualnym, niekiedy obciążone innymi, dodatkowymi chorobami i defektami. To jasne, że w takich sytuacjach nie można stosować takich samych wymagań.

 B.W. - A jak oceniasz życie internatowe, czy Twoim zdaniem opieka wychowawcza była tam wystarczająca?

M.K. - Fakt, że nie zawsze wychowawca był obecny, gdy teoretycznie zachodziła taka potrzeba, według mnie spełniał nawet pozytywną rolę, gdyż, przynajmniej dla mnie, stanowił pewnego rodzaju „szkołę życia”, choć w tamtych momentach nie zawsze mi to odpowiadało i powodowało rozdrażnienie lub rozczarowanie. Teraz jednak myślę, że nie było to do końca takie złe.

B.W. - Należałeś do tych bardziej sprytnych, zaradnych chłopców?

M.K. - Raczej do tych przeciętnych.

B.W. - W jaki sposób szkoła pomagała w wyborze zawodu?

M.K. - Poprzez rozmowy nauczycieli i wychowawców z danym uczniem. Oczywiście, ostateczna decyzja zawsze należała do ucznia, trzeba też przyznać, że za moich czasów nie było tylu możliwości zawodowych, co obecnie. Stereotyp niewidomego inwalidy wyrabiającego szczotki też dawał o sobie znać i to jeszcze nie tak dawno. Kiedy kończyłem podstawówkę, we Wrocławiu, gdzie od pewnego czasu mieszkałem już na stałe, miałem w ramach szkolnictwa specjalnego wybór między liceum o profilu administracyjno-biurowym albo kształcącym w zawodzie technika masażysty. Ja chciałem być masażystą, więc przynajmniej tutaj nie mogę mieć do nikogo żalu. Dziś, jak wiadomo, niewidomi mogą wykonywać o wiele więcej zawodów, z pomocą przyszła technika komputerowa. Znam, np. niewidomych prawników, pracujących w charakterze radców prawnych. 

B.W. - Czas na sakramentalne pytanie: jaki typ szkoły uznałbyś za bardziej odpowiedni dla niewidomych, z punktu widzenia ich późniejszej samodzielności – szkołę masową  czy specjalną?

M.K. - Myślę, że szkoła masowa jest, być może, lepszą „szkołą życia” z uwagi na to, że uczniowi niewidomemu znacznie trudniej jest w niej funkcjonować. Zmusza ona do większej samodzielności. Ale trzeba sobie jasno powiedzieć, że nie jest to rozwiązanie idealne dla wszystkich niewidomych. Ja np. wiem, że miałbym w takiej szkole ogromne trudności, choćby z powodu mojego niedosłuchu. Nie bez znaczenia są też inne predyspozycje.

B.W. - Czy można powiedzieć, że szkoła masowa nie tyle uczy samodzielności, ile nadaje się dla niewidomych uczniów z natury samodzielnych, śmiałych, asertywnych?

M.K. - Dokładnie tak! Myślę, że dzieci przebojowe, potrafiące się upomnieć o swoje prawa, zwrócić na siebie uwagę (w pozytywnym tego słowa znaczeniu, a nie tylko poprzez swój brak wzroku), powinny starać się znaleźć miejsce dla siebie w szkolnictwie otwartym. 
Jeśli okaże się to złym wyborem, zawsze można przejść do szkoły specjalnej, dobrze więc, że te drugie szkoły też istnieją.

B.W. - Jaką konkluzją chciałbyś zakończyć naszą rozmowę?

M.K. - Mam takie powiedzenie, że osoba niewidoma może funkcjonować „czysto, równo i po ludzku” i uważam, że jest to naprawdę możliwe! 

powrót do spisu treści

9. Zofia Krzemkowska – Warto przeczytać - „Komunikacja alternatywna osób głuchoniewidomych”
     
Ciągle za mało jest dobrej, fachowej literatury z aspektem praktycznym. Miło wiedzieć, że wzbogaciliśmy się o nową cenną pozycję: „Komunikacja alternatywna osób głuchoniewidomych” pod red. prof. dr hab. Marzenny Zaorskiej z Olsztyna. Wydana została przez Wydawnictwo Naukowe AKAPIT UMK w Toruniu w styczniu 2008 r., str. 218. Książka adresowana jest do rodzin, przyjaciół, osób współpracujących z ludźmi głuchoniewidomymi, instytucji i organizacji działających na ich rzecz, a także do studentów pedagogiki specjalnej. Warto ją przeczytać i mieć w swoich zbiorach. 
Nie wyobrażamy sobie codziennego życia bez komunikowania się z innymi. Jest nam ono nieodzowne w kontaktach społecznych. Jeszcze bardziej potrzebne jest głuchoniewidomym, by poprawić ich kontakt z otoczeniem i między sobą. Jak to ułatwić, jakie trzeba zastosować metody, jakie istnieją możliwości działania w tym zakresie? Co zrobić, by jak największa grupa głuchoniewidomych mogła poprawić komunikowanie się - możemy się tego wszystkiego dowiedzieć ze wskazanej lektury. Jej recenzent dr hab. Jacek Bełszyński ocenia ją bardzo pozytywnie, wskazując, że jej wartość polega między innymi na tym, że wypowiadają się teoretycy i praktycy, co jest szczególnie cenne w książkach o charakterze poradników. 
We wstępie prof. Zaorska stwierdza: - „Bez komunikacji z takimi osobami (chodzi o głuchoniewidomych) nie można konstruować żadnych działań terapeutycznych, ani działań związanych z kształceniem i wychowaniem”. Solidaryzuję się z tym stwierdzeniem. Dobrze, że wspomina się o Towarzystwie Pomocy Głuchoniewidomym, bo jego rola dla tej grupy osób jest szczególna. Temat komunikacji jest z pewnością bliski wspomnianemu Towarzystwu, uważam jednak, że należałoby o nim samym napisać nieco więcej. 
Książka podzielona jest na dwie części. Pierwsza, pt. „Istota komunikacji osób głuchoniewidomych” naświetla specyfikę tej kategorii osób niepełnosprawnych. Zawiera cztery teksty, w tym trzy autorstwa prof. Zaorskiej i jeden, pt.„Znaczenie komunikacji interpersonalnej dla głuchoniewidomych” dra Tadeusza Majewskiego, znanego czytelnikom  z licznych artykułów i książkowych publikacji o sytuacji niewidomych za granicą. 
W części drugiej: „Metody alternatywnej komunikacji głuchoniewidomych” znajdziemy między innymi teksty: Bogdana Szczepankowskiego ze Związku Głuchych o języku migowym, głuchoniewidomego Michała Ostrowskiego o komputerze i Internecie w procesie komunikowania się, trzy teksty autorek związanych z oddziałem głuchoniewidomych bydgoskiego ośrodka  L. Braille a - Krystyny Klugiewicz - praktyka, eksperta o zasięgu ogólnopolskim w sprawach głuchoniewidomych ( uczyła dzieci głuchoniewidome, a gdy dorosły, pozostała z nimi; zawsze mogły liczyć na jej pomoc) oraz  Hanny Rudomskiej zatrudnionej w ośrodku L. Braille’a w oddziale dla głuchoniewidomych. Są to: „Daktylografia”, „Kreślenie liter drukowanych na dłoni” oraz „Jednoręczny i dwuręczny brajl do palców”. Ten tekst koresponduje z moim o alfabecie brajla. Mało znane są osiągnięcia bydgoskiego ośrodka rehabilitacji  i szkolenia w zakresie rehabilitacji  dorosłych głuchoniewidomych w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, za dyrektora Józefa Buczkowskiego - twórcy Ośrodka. Docierano wówczas do głuchoniewidomych, szukano dla nich pracy i miejsc w ośrodku szkoleniowym. Szczególne zasługi na tym polu mają: dr Sylwester Nowak (były dyrektor Ośrodka) i inż. Jerzy Słowiński. Ponieważ w tym czasie pracowałam w ośrodku jako nauczyciel - instruktor miałam w tej dziedzinie również swój własny wkład. Nauczyłam kilka osób pisma Braille’a, a przede wszystkim prowadziłam z nimi w tym piśmie wieloletnią korespondencję, propagowałam kwartalnik: „Dłonie i Słowo”. W przedstawianej tu pozycji są jeszcze inne teksty, których szerzej nie omawiałam, także zasługujące na uwagę.. 

powrót do spisu treści

10. ROZMAITOŚCI

1/ Listy od czytelników

Jeszcze o psach przewodnikach

W kwietniowym numerze zacytowany został art. 20a zmieniający ustawę o rehabilitacji i zatrudnieniu osób niepełnosprawnych mówiący o uprawnieniach osoby niewidomej poruszającej się z psem przewodnikiem. Moim zdaniem artykuł na temat certyfikacji jest również ważny, ponieważ z niego wynika, że:
a) tylko pies z certyfikatem jest psem przewodnikiem;
b) do tej pory nie ma żadnej instytucji szkolącej, mającej uprawnienie do wydawania certyfikatów;
c) z powyższych punktów wynika, że po 19 czerwca w Polsce nie będzie żadnego psa przewodnika.
A tak naprawdę, to zamieszanie będzie jeszcze większe, bo w myśl ustawy do 30 czerwca 2010 r. właściciele psów przewodników mają posługiwać się dotychczasowymi dokumentami, co wyklucza psy aktualnie importowane. Po tej dacie też sytuacja będzie wyglądać dziwnie, bo po przywiezieniu przeszkolonego psa, np. z USA, trzeba go będzie ponownie przeszkolić w instytucji zgłoszonej do rejestru. I jeszcze jedna sprawa - co
będzie w sytuacji, gdy żadna instytucja szkoląca nie zgłosi się do rejestru, bo na przykład nie będzie się to opłacało? A co z odliczeniami podatkowymi na utrzymanie psa przewodnika? Co z dofinansowaniem do utrzymania psa z PCPR? Jakie dokumenty będą wymagane?
Ta nowelizacja może zrobić więcej złego niż dobrego. Pozdrawiam - Jacek Zadrożny

Od redakcji:
Cytowaliśmy tylko art. 20a, gdyż wiązał się bezpośrednio z tematem artykułu pt. „Zakupy z psem przewodnikiem”. Natomiast to, czy podane w art. 20b nowe reguły dotyczące rejestru instytucji uprawnionych do szkolenia psów i wydawania certyfikatów, skomplikują sytuację właścicieli psów importowanych po 19 czerwca br. oraz właścicieli psów legitymujących się starymi certyfikatami – okaże się w przyszłości i zależeć będzie przepisów wykonawczych do ustawy. Sprawa jest o tyle ważna, że bez tych przepisów psy sprowadzone do Polski bądź wyszkolone po 19 czerwca 2009 nie będą miały statusu psów przewodników, jeśli nie będzie istniał rejest instytucji uprawnionych do wystawiania certyfikatów, o jakich mowa w ustawie.
Dla porządku, poniżej cytujemyz art. 20b zmieniający ustawę o rehabilitacji i zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, poświęcony zasadom szkolenia psów przewodników i wydawania certyfikatów: 
„Art. 20b. 

1. Status psa asystującego potwierdza certyfikat wydawany po odbyciu odpowiedniego 
szkolenia. 
2. Certyfikat wydaje uprawniony do tego podmiot prowadzący szkolenie psów 
asystujących, wpisany do rejestru podmiotów uprawnionych do wydawania certyfikatów. 
3. Koszty wydania certyfikatu finansowane są ze środków Funduszu na wniosek podmiotu uprawnionego do wydawania certyfikatów. 
4. Rejestr, o którym mowa w ust. 2, prowadzi Pełnomocnik. 
5. Wpis do rejestru dokonywany jest na wniosek podmiotu prowadzącego szkolenie psów asystujących. 
6. Pełnomocnik zawiadamia podmiot, który złożył wniosek o wpis do rejestru, o wpisie lub odmowie dokonania wpisu do rejestru. 
7. Pełnomocnik może przeprowadzać kontrolę podmiotów uprawnionych do wydawania certyfikatów w zakresie spełniania warunków określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 9. 
8. Pełnomocnik dokonuje wykreślenia z rejestru w przypadku niespełniania warunków określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 9, o czym zawiadamia podmiot wykreślony. 
9. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, mając na uwadze sprawność szkolenia i certyfikacji, określi, w drodze rozporządzenia: 
1) rodzaje psów asystujących, dla których możliwe jest wydawanie certyfikatów; 
2) warunki, jakie powinny spełniać podmioty uprawnione do wydawania certyfikatów oraz sposób oceny spełniania tych warunków; 
3) tryb składania i rozpatrywania wniosków o finansowanie kosztów wydawania certyfikatów, wysokość oraz sposób przyznawania i przekazywania środków Funduszu na ten cel; 
4) tryb składania i rozpatrywania wniosków o wpis do rejestru podmiotów uprawnionych do wydawania certyfikatów; 
5) sposób dokonywania wpisu i zmian w rejestrze podmiotów uprawnionych do wydawania certyfikatów, zakres danych objętych rejestrem oraz sposób prowadzenia tego rejestru; 
6) wzory wniosków, o których mowa w p. 3 i 4 oraz zawiadomień o wpisie, odmowie dokonania wpisu, a także o wykreśleniu z rejestru podmiotów uprawnionych do wydawania certyfikatów; 
7) sposób oznaczania psów asystujących i psów w trakcie szkolenia”. 

powrót do spisu treści

2/ Kącik bibliofila

w opracowaniu Doroty Czajki

Znajdą tu Państwo recenzje książek mówionych,  dostępnych w Bibliotece Centralnej PZN. Posiadacze komputerów, po uprzednim zapisaniu się do biblioteki, mogą je pobierać za pośrednictwem Internetu bez potrzeby wychodzenia z domu. Książki te, pobierane w ramach tzw. „serwisu on-line”, mogą mieć format zaszyfrowany, nadający się do odtwarzania na Czytaku, albo format DAISY (mp3), nadający się do odtwarzania w każdym komputerze lub przenośnym odtwarzaczu mp3, jak też na Czytaku.

Harlam Coben – Tylko jedno spojrzenie

Dla urozmaicenia sięgnęłam po kryminał. A że autor znany jest ze sprawnego pióra i dobrych pomysłów na zawiłe historie kryminalne, to spodziewałam się ciekawej akcji. Muszę przyznać, że trochę się zawiodłam, bo wątek kryminalny, mimo kilku trupów, tajemniczych zaginięć, wynajętych morderców i sprawnych policjantów, okazał się dość mętny i mało przekonujący. Zawiłe porachunki w związku ze śmiercią kilkunastu młodych ludzi podczas koncertu rockowego sprzed 15 lat i paniki, jaka wybuchła po nagłym strzale z broni palnej. Do końca nie wiadomo było, kto był winien, chociaż sam strzelający, odsiadywał wyrok. Historia nie do końca wyjaśniona, wyciąga swoje macki i żąda krwi! Zdjęcie pięciorga uczestników owego koncertu pojawia się pośród zdjęć odebranych od fotografa przez główną bohaterkę, staje się początkiem łańcucha tragicznych zdarzeń, pozornie nie mających nic wspólnego z fotografią. W końcu jednak zaczynają się zazębiać i wynikać jedno z drugiego, a dotyczą właśnie osób uwiecznionych na zdjęciu  sprzed 15 lat. Dlaczego te osoby się ukrywają, dlaczego są śledzone i porywane, kto za tym stoi i o co mu chodzi, staje się w toku lektury zbyt skomplikowane, emocjonalnie mało wiarygodne i rozmyte. Może to jest amerykańska rzeczywistość, inne prawodawstwo, inna praca policji, ale cała ta historia dla mnie jest naciągnięta i trochę sztuczna.

powrót do spisu treści

3/ Porady komputerowe
w opracowaniu Janusza Rutkiewicza 

Nawigacja satelitarna w służbie niewidomym - podsumowanie

W bieżącym odcinku podsumujemy informacje dotyczące wcześniej omawianych programów i urządzeń. Podamy zestawienia cenowe oraz odniesienie do dokładności wskazań GPS.

Porównanie cen
Zakładamy, że czytelnik nie otrzyma aparatu telefonicznego za symboliczną złotówkę przy zawieraniu umowy z operatorem telefonii komórkowej, lecz zakupi go za normalną cenę i do tego z własnych środków. I tak:
Nawigator firmy Migraf kosztuje dziś 3535 zł. W tym przypadku nie mamy dodatkowych punktów orientacyjnych, poza tymi, które są dostarczane standardowo z darmowej, internetowej bazy, tworzonej przez użytkowników.
Program Wayfinder z telefonem oraz programem udźwiękawiającym, w zależności od tego, czy screenreaderem jest program Mobilespeak czy będzie to Talks z telefonem Nokia 6210,  wyniesie nas w pierwszym przypadku 4300 zł, a w drugim 3850 zł.
Jeśli od tego odejmiemy koszt Wayfindera w kwocie 1886 zł, to otrzymamy koszt potrzebnego zestawu do instalacji darmowej aplikacji Loadstone. W przypadku Wayfindera musimy liczyć się z dodatkowymi kosztami związanymi z używaniem transferu do i z sieci internetowej, co kosztuje różnie w zależności od rodzaju abonamentu w telefonii komórkowej.

Porównanie możliwości poszczególnych zestawów
Pierwsze z wymienionych urządzeń pod nazwą „Nawigator” w wielu przypadkach można porównać do tego, co pozwala uzyskać aplikacja Loadstone zainstalowana w udźwiękowionym telefonie komórkowym. W obu musimy ustalić drogę, chcąc korzystać z możliwości dotarcia do konkretnego celu. Jest to niezbędny warunek, by dotrzeć pod wskazany adres. Jeśli nie będzie punktów pośrednich na drodze, trudno byłoby korzystać z prowadzenia przy użyciu Loadstone, choć i Nawigator także w tym przypadku nie da spodziewanych efektów.
	Aplikacja Wayfinder pozwala natomiast na wybranie konkretnego punktu poprzez dodanie go do pozycji „ulubione” i można już korzystać z możliwości nawigacyjnych. Nie uruchamiamy wówczas opcji pn. „nawiguj do”, a ustawiamy się na pozycji pn. „miejsca najbliższe” i możemy wykorzystywać inne opcje w celu zlokalizowania, gdzie aktualnie się znajdujemy. Tego nie uświadczymy w omawianych wcześniej pomocach nawigacyjnych.
	Dokładność wskazań GPS to zależność od rodzaju odbiornika zastosowanego do nawigacji. Jeśli korzystamy z odbiornika wbudowanego w telefonie, mamy niezbyt komfortową sytuację, gdyż odbiornik ten w środkach komunikacji masowej, lub w gęstej zabudowie, potrafi gubić sygnał z satelitów. W tym przypadku najlepiej sprawuje się urządzenie Nawigator wyposażony w naprawdę dobry odbiornik GPS.
	Telefony komórkowe można jednak wykorzystywać wraz z zewnętrznymi odbiornikami GPS, jednak powoduje to szybsze zużywanie baterii w telefonie, gdyż musimy uruchamiać dodatkowo bluetooth, odbiornik do sygnałów satelitarnych oraz słuchawkę bezprzewodową. Wielu użytkowników Loadstone uważa, iż wykorzystywanie zewnętrznego odbiornika GPS jest bardziej ekonomiczne pod względem zużycia baterii niż z wbudowanego do telefonu. Na swoich doświadczeniach nie mogę jednoznacznie powiedzieć, gdzie leży prawda i czy osoby tak twierdzące, mają absolutną rację. Oba odbiorniki bowiem, powodują u mnie bardzo zbliżony pobór energii.
	Dokładność wskazań GPS też oceniana jest różnie. Zależy to od rodzaju zabudowy, tego, czy mamy zachmurzenie itp. Ze swych obserwacji mogę powiedzieć, iż odbiornik wewnętrzny i zewnętrzny mają bardzo zbliżoną tolerancję błędu. Jedyna przewaga zewnętrznego odbiornika to szybsze pozyskanie sygnału z satelitów.
	W przypadku Nawigatora sygnał GPS jest podobnie pozyskiwany jak w telefonach z wbudowanym odbiornikiem, ale ma o wiele lepsze parametry i nie gubi sygnału już raz pobranego z satelitów.
	To mój ostatni tekst poświęcony urządzeniom dla niewidomych wykorzystujących nawigację satelitarną. Kolejne poświęcę notatnikom brajlowskim Pacmate i Brailesense. Mam nadzieję, że zainteresują Czytelników „BIT-u”.

powrót do spisu treści

4/ Z ostatniej chwili

Zawitał do nas „Kolega Maj”, ale nie chodzi o miesiąc ani tytuł piosenki Agnieszki Osieckiej, lecz o pana Wojciecha Maja, właściciela firmy Medison, zajmującej się m.in. sprzedażą oprogramowania dla osób niewidomych i słabowidzących. W dniu 23 kwietnia w siedzibie Okręgu Dolnośląskiego PZN prezentował trzy rodzaje programów do zainstalowania w telefonie komórkowym: Talks, Wayfinder Access oraz KNFB Reader.
Pierwsze dwa są z pewnością znane Czytelnikom i posiadaczom telefonów komórkowych,  choćby z bieżących publikacji w „Bicie”, natomiast trzeci jest stosunkowo nowym produktem umożliwiającym odczytywanie drukowanych tekstów za pomocą komórki wyposażonej w aparat fotograficzny z lampą błyskową. Produkt zasługuje na oddzielne, szersze omówienie, na które niestety nie mamy już miejsca w bieżącym wydaniu. Zdajemy sobie jednak sprawę z tego, że niektórzy z Państwa mogliby być zainteresowani zakupem tego programu w ramach tegorocznego „Homera”, dlatego uznaliśmy tę informację za dość ważną. Więcej o programie  nawigacyjnym przeczytać można na stronie www.medison.info  

powrót do spisu treści

11. Zasady prenumeraty

 Uprzejmie informujemy, że w 2009 r. „BIT”  wydawany jest w trzech wersjach:
-	na papierze, w druku powiększonym, 
-	czytany głosem syntetycznym, nagranym na płytach CD w formacie MP3, dostosowanym do systemu DAISY (format ten można odsłuchiwać przy pomocy każdego odtwarzacza MP3, dostosowanego do płyt CD),
-	oraz w zapisie cyfrowym (format RTF), dostarczanym pocztą elektroniczną. 
Począwszy od tego roku „BIT” nie będzie już wydawany na taśmie magnetofonowej.  
Cena prenumeraty w każdej wersji wynosi 2 zł miesięcznie, 24 zł na cały rok. 
Osoby, które nie mogą sobie pozwolić na wydatek 24 zł rocznie, mogą napisać lub zatelefonować do nas. Będą otrzymywały bezpłatnie „BIT” w wybranej przez siebie wersji. 
Z drugiej strony, jeżeli ktoś z Państwa chciałby wesprzeć naszą działalność, mile widziana będzie nawet niewielka kwota przewyższająca cenę prenumeraty. 
Opłata za prenumeratę miesięcznika dostarczanego w formie elektronicznej ma charakter honorowy, stanowi bardziej docenienie wartości intelektualnej pisma, czasu poświęconego przez autorów i twórców na jego powstanie, niż pokrycie materialnych kosztów jego produkcji i dystrybucji, które przy tej wersji nie występują. 
Należność za prenumeratę roczną prosimy wpłacać na konto: 

Fundacja "Trakt", Warszawa 
Bank Pekao S.A. Oddział Warszawa 
70 1240 5989 1111 0000 4765 4631 

Na przekazie prosimy również podać: imię i nazwisko oraz adres, na jaki należy wysyłać miesięcznik lub adres e-mail, a także informację, w jakiej wersji chcą Państwo otrzymywać „BIT”.  UWAGA! Po dokonaniu przelewu, uprzejmie prosimy o przesłanie powyższych danych również pocztą elektroniczną na adres: bogdanwitek@poczta.md4.pl . Pozwoli to uniknąć kłopotów z dostarczaniem prenumeraty, wynikających z niedokładnego kopiowania przez bank treści dokumentów przysyłanych do biura Fundacji. 

powrót do spisu treści